Câu hỏi này được GS.TSKH Nguyễn Ngọc Thành, thành viên Hội đồng Giáo sư Nhà nước Ba Lan, Hội đồng Tin học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Ba Lan, Chủ tịch danh dự Hội đồng Khoa học và Đào tạo Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, đặt ra tại Hội thảo Khoa học Quốc gia 2026, diễn ra ngày 14/10 với chủ đề “Cầu nối AI: Từ khám phá lý thuyết đến ứng dụng liên ngành”.
Sự kiện do Trường Đại học Nguyễn Tất Thành tổ chức.
Theo ông, hiện nay khoảng 82% sinh viên sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để làm các bài tập được tính điểm. Điều này khiến các trường phải đối mặt với câu hỏi làm thế nào để đánh giá đúng kiến thức và kỹ năng của người học.
“Vấn đề đặt ra là nếu sinh viên sử dụng AI để vượt qua các bài kiểm tra mà giảng viên không phát hiện được, kết quả đánh giá có còn phản ánh đúng năng lực của người học. Khi cấp bằng, nhà trường đang công nhận kiến thức, kỹ năng của sinh viên hay sản phẩm do AI tạo ra” , ông nhấn mạnh.
GS.TSKH Nguyễn Ngọc Thành. (Ảnh: Ngọc Duy)
Để giải quyết, ông cho rằng cần quy định rõ phạm vi sử dụng AI trong từng hoạt động học tập. Theo đó, có thể chia thành ba mức: không được sử dụng AI, được phép sử dụng nhưng phải công khai và bắt buộc sử dụng AI.
Nếu có đủ công cụ để triển khai và kiểm soát các mức độ này, việc tổ chức dạy học và đánh giá sinh viên sẽ thuận lợi hơn. Tuy nhiên, thực hiện trên thực tế không đơn giản, nhất là khi ngày càng khó phân biệt nội dung do người học tự làm với nội dung có sự hỗ trợ của AI.
GS.TSKH Nguyễn Ngọc Thành dẫn ví dụ tại châu Âu, nơi giáo dục được xác định là một trong những lĩnh vực có rủi ro cao theo Đạo luật AI của Liên minh châu Âu. Theo ông, các trường đại học tại đây nhận thức rõ những nguy cơ khi AI can thiệp sâu vào quá trình giáo dục.
Một giải pháp được đưa ra là tăng cường kiểm tra trực tiếp thông qua các buổi gặp gỡ và trao đổi với sinh viên. Thay vì chỉ giao bài rồi nhận bài về chấm, giảng viên có thể trực tiếp đánh giá cách người học giải quyết vấn đề và thể hiện kiến thức.
Hiện nay khoảng 82% sinh viên sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để làm các bài tập được tính điểm. (Ảnh: Ngọc Duy)
Tương tự, tại một số trường tiểu học và trung học ở Ba Lan, học sinh được tổ chức làm bài ngay trên lớp thay vì giao bài tập về nhà. Cách làm này giúp giáo viên theo dõi quá trình thực hiện và đánh giá trực tiếp năng lực của học sinh. Nếu giao bài về nhà, học sinh có thể sử dụng AI để hoàn thành rồi nộp lại, khiến giáo viên khó xác định mức độ hiểu bài của các em.
“Cách tiếp cận này cũng khiến một bộ phận phụ huynh lo ngại vì học sinh không còn bài tập để làm ở nhà. Tuy nhiên, nếu không thể xác định ai thực sự thực hiện bài tập, mục đích đánh giá năng lực người học cũng bị ảnh hưởng” , GS. Thành chia sẻ.
Những thách thức trên đặt ra trong bối cảnh AI đang phát triển nhanh chóng. Trong hai năm qua, hướng phát triển AI đã chuyển từ việc chủ yếu mở rộng quy mô hình sang cải thiện khả năng suy luận.
Theo số liệu được trình bày tại hội thảo, năm 2022, GPT-3.5 chỉ có thể thực hiện những công việc kéo dài khoảng 36 giây. Đến năm 2024, thời gian này tăng lên khoảng 5 phút. Năm 2025, GPT-5 có thể thực hiện công việc trong khoảng 137 phút.
Năng lực AI còn được đánh giá thông qua các bộ đề kiểm tra chuyên biệt, từ kiến thức đa lĩnh vực ở trình độ thạc sĩ đến các vấn đề khoa học ở trình độ tiến sĩ. Theo số liệu được diễn giả dẫn, tỷ lệ trả lời đúng của con người trong bộ đề GPQA ở mức khoảng 65 - 70%, trong khi AI đạt 84 - 89%.
