Hồn cốt di sản và nét kiến trúc "vượt thời gian"
Ít ai biết trước khi trở thành trụ sở của Trung tâm Phát triển Giáo dục và Đào tạo phía Nam (thuộc Bộ GD&ĐT) trong hàng thập kỷ qua, khu đất rộng hơn 5.200 m² này từng là trái tim của nền giáo dục đại học miền Nam. Bắt đầu từ năm 1957, nơi đây chính là trụ sở của Viện Đại học Sài Gòn, quy tụ những bộ óc trí thức tinh hoa và đào tạo nên nhiều thế hệ sinh viên ưu tú.
Nhìn từ góc độ quy hoạch đô thị, công trình tọa lạc ở một vị trí đắc địa hiếm có, giao thoa hài hòa với cảnh quan của Hồ Con Rùa.
Mặt tiền của khu nhà đất số 3 Công trường Quốc tế nhìn thẳng ra vòng xoay Hồ Con Rùa. Ảnh: Khoa Nam
Khuôn viên hiện hữu bao gồm 4 tòa nhà và một khu vực gara ô tô, mang đậm phong cách kiến trúc đặc trưng của dòng biệt thự Pháp được nhiệt đới hóa.
Mặc dù đến nay, các tài liệu lưu trữ đại chúng không ghi nhận chính xác danh tính vị kiến trúc sư trưởng chắp bút cho bản vẽ đầu tiên nhưng tư duy thiết kế của công trình vẫn thể hiện sự mẫu mực: Trần nhà cao, hệ thống hành lang bao bọc thông thoáng, lam chắn nắng tinh tế giúp điều hòa khí hậu, thích ứng hoàn hảo với cái nóng rát của phương Nam.
Phần lớn toà nhà vẫn được bảo tồn, giữ nguyên theo phong cách kiến trúc Pháp, chính vì vậy toà nhà gây ấn tượng cho nhiều sinh viên, học sinh khi có dịp đến đây. Ảnh: Khoa Nam
Trải qua bao thăng trầm, công trình phục vụ chủ yếu cho công năng hành chính và chỉ được bảo trì, sửa chữa nhỏ lẻ. Theo số liệu kiểm kê tài sản đến cuối năm 2025, trong khi phần đất mang giá trị sổ sách khổng lồ lên tới hơn 1.789 tỷ đồng thì các khối nhà trên đất lại được định giá 0 đồng do hao mòn thời gian. Tuy nhiên, giá trị thực sự của khối kiến trúc này không nằm ở những con số kế toán, mà nằm ở bề dày văn hóa và ký ức đô thị mà nó lưu giữ.
Biến đất vàng thành Quảng trường Tri thức mở
Ngày 13/11/2026, Bộ GD&ĐT đã chính thức bàn giao khu đất vàng này cho UEH quản lý và sử dụng nhằm tối ưu hóa tài sản công.
Đứng trước bài toán vừa phải bảo tồn di sản, vừa phát huy công năng hiện đại, UEH đã vạch ra một lộ trình cải tạo mang tầm nhìn quốc tế: Biến nơi đây thành Quảng trường Tri thức (Learning Agora).
Tòa nhà từng thuộc Trung tâm Phát triển Giáo dục và Đào tạo phía Nam, trực thuộc Văn phòng Bộ GD&ĐT quản lý và sử dụng trong thời gian dài. Ảnh: Khoa Nam
Lấy cảm hứng từ không gian Agora thời Hy Lạp cổ đại - nơi mọi tầng lớp xã hội tụ họp để giao lưu, bàn luận và chia sẻ hiểu biết, dự án cam kết giữ gìn trọn vẹn giá trị kiến trúc hiện hữu. Khu vực này sẽ sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, ưu tiên mảng xanh để đồng bộ với chiến lược Đại học xanh, đồng thời được tái cấu trúc không gian bên trong thành 4 phân khu chuyên biệt.
Phân khu đầu tiên là một phòng thí nghiệm Chính sách và Cộng đồng (Urban Think Lab) nơi các chuyên gia, nhà hoạch định mổ xẻ và tìm giải pháp cho các vấn đề nóng của đô thị. Kế đó là phân khu không gian Nghệ thuật và Bền vững (Art and Sustainability Studio) sẽ là điểm giao thoa giữa sáng tạo nghệ thuật, văn hóa và các giải pháp môi trường xanh.
Trung tâm Kết nối học giả và Sáng kiến toàn cầu (Global Dialogue Hub) sẽ là phân khu thứ 3 trở thành không gian làm việc, đối thoại của mạng lưới học giả và đối tác giáo dục quốc tế đến với TP.HCM.
Phân khu cuối cùng sẽ là khu sinh hoạt cộng đồng và triển lãm xanh, là không gian mở dành cho người dân thành phố đến tham quan, trao đổi tri thức.
Định hướng phát triển của UEH sẽ không "đóng cửa" trong giới hàn lâm. Khuôn viên này dự kiến thiết lập một khu trải nghiệm STEAM Zone dành riêng cho học sinh tiểu học khu vực lân cận, tạo sân chơi để các em sớm tiếp cận khoa học, công nghệ, lắp ráp mô hình thông qua thực hành thực tế.
Việc đổi quyền quản lý, sử dụng nhằm chuyển tài sản từ nơi thừa sang nơi thiếu, mang lại hiệu quả cao hơn. Từ không gian cũ khu "đất vàng" sắp được xây dựng biến đổi thành Quảng trường Tri thức với không gian mở. Ảnh: tư liệu và phối cảnh của UEH
Từ một cơ quan hành chính yên ắng, toà nhà tại số 3 Công trường Quốc tế đang đếm ngược, chờ ngày chuyển mình. Đó không chỉ là minh chứng cho việc sử dụng hiệu quả nguồn lực công, mà còn là một hình mẫu ứng xử văn minh với di sản đô thị. Qua đó, gìn giữ quá khứ và kiến tạo nên một không gian mở, đưa tri thức đến gần hơn với cộng đồng và kết nối TP.HCM với tinh hoa thế giới.
Một số hình ảnh của khu nhà số 3 Công trường Quốc tế:
Bên trong toà nhà từ hành lang, cửa sổ, vách tường, các lam sóng che nắng, gạch lát nền vẫn đang được giữ nguyên theo phong cách kiến trúc Pháp. Ảnh: Khoa Nam
Các khu nhà sau nhiều năm vẫn đang được sử dụng phục vụ tốt cho các khối văn phòng của Trung tâm Phát triển Giáo dục và Đào tạo phía Nam, trực thuộc Văn phòng Bộ GD&ĐT. Ảnh: Khoa Nam
Một số phòng cũng đã được cải tạo hiện đại để phục vụ hội họp, giảng dạy bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn. Ảnh: Khoa Nam
Sự hiện diện của Quảng trường Tri thức bên cạnh Hồ Con Rùa cũng được kỳ vọng góp phần kết nối các điểm đến văn hóa, kiến trúc và không gian công cộng tại trung tâm Thành phố, bổ sung một địa điểm dành cho học tập, trải nghiệm và giao lưu quốc tế. Ảnh: Khoa Nam