Thiết lập nền tảng và quản trị rủi ro theo tiêu chuẩn quốc tế
Bước vào năm 2026, khi nền kinh tế Việt Nam đang vận hành trong một kỷ nguyên tăng tốc với những mục tiêu tăng trưởng đầy tham vọng, sự hiện diện của tài sản số không còn là một khái niệm xa lạ hay nằm bên lề các hoạt động kinh tế chính thống.
Thực tế, dòng chảy vốn thông qua các loại hình tài sản mã hóa và tài sản thực được số hóa đã trở thành một phần tất yếu của thị trường tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, việc thiếu hụt một hành lang pháp lý rõ ràng tại Việt Nam trong suốt thời gian qua đã tạo ra những khoảng trống lớn, dẫn đến tình trạng "chảy máu" nguồn lực công nghệ và những rủi ro tiềm ẩn về rửa tiền hay lừa đảo.
Theo các chuyên gia kinh tế, để hiện thực hóa mục tiêu đưa các trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng bứt phá, việc thiết lập một khung pháp lý thử nghiệm cho tài sản số theo tiêu chuẩn quốc tế là yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là công cụ quản lý mà còn là lộ trình chiến lược để Việt Nam chuyển mình từ một quốc gia có lượng người dùng tài sản số hàng đầu thế giới trở thành một trung tâm tài chính số minh bạch và an toàn.
Cộng đồng khởi nghiệp tài chính số không sợ sự quản lý, mà sợ sự không rõ ràng.
Lộ trình xây dựng sandbox cho tài sản số tại Việt Nam cần được khởi đầu bằng việc định nghĩa và phân loại chính xác các loại hình tài sản số dựa trên bản chất kinh tế thay vì chỉ nhìn vào hình thức công nghệ. PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Giảng viên cao cấp Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh nhận định, bước đi đầu tiên và quan trọng nhất là phải tạo ra một ngôn ngữ chung giữa nhà điều hành và doanh nghiệp. Theo ông, chúng ta cần học hỏi mô hình của liên minh châu Âu, Singapore để phân loại rõ ràng đâu là tài sản thanh toán, tài sản đầu tư và tài sản tiện ích.
Đồng thời ông Huân nhấn mạnh rằng, nếu không có sự phân loại này, các cơ quan quản lý sẽ rơi vào tình trạng "lúng túng" trong việc áp dụng các quy định về thuế, chống rửa tiền và bảo vệ nhà đầu tư. Việc thiết lập một hội đồng giám sát liên ngành, bao gồm ngân hàng nhà nước, bộ tài chính và bộ thông tin truyền thông, sẽ đảm bảo rằng khung thử nghiệm không bị bó hẹp trong một góc nhìn đơn nhất mà bao quát được toàn bộ các tác động vĩ mô.
Từ góc độ thực thi của doanh nghiệp, sự minh bạch trong quy trình đăng ký tham gia sandbox là yếu tố quyết định sự thành công. Ông Nguyễn Minh Đức, giám đốc điều hành một doanh nghiệp chuyên về công nghệ chuỗi khối tại Hà Nội chia sẻ rằng, cộng đồng khởi nghiệp tài chính số không sợ sự quản lý, mà sợ sự không rõ ràng.
Theo ông Đức, một lộ trình lý tưởng cần bắt đầu bằng giai đoạn chuẩn bị kéo dài 6 tháng, nơi các doanh nghiệp được hướng dẫn chi tiết về các tiêu chuẩn kỹ thuật, bảo mật dữ liệu và quy trình nhận biết khách hàng (KYC). Ông giả định rằng nếu doanh nghiệp của mình được tham gia thử nghiệm việc phát hành trái phiếu xanh dưới dạng mã hóa sẽ cần một cơ chế cho phép kết nối giữa dòng tiền kỹ thuật số và hệ thống thanh toán của ngân hàng thương mại để đảm bảo tính thanh khoản. Điều này đòi hỏi sandbox phải có sự tham gia tích cực của các ngân hàng lớn để làm cầu nối giữa tài chính truyền thống và tài chính số, đảm bảo mọi giao dịch đều nằm trong tầm kiểm soát của cơ quan quản lý.
Việc yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo thu thập và chuyển giao thông tin người gửi, người nhận trong mỗi giao dịch sẽ giúp Việt Nam loại bỏ các nguy cơ về tội phạm tài chính.
Sự phù hợp với các tiêu chuẩn của lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế về phòng chống rửa tiền là "giấy thông hành" để sandbox của Việt Nam có thể kết nối với thế giới. GS.TS Andreas Stoffers, chuyên gia kinh tế từ Đức đánh giá, Việt Nam đang có cơ hội rất lớn nếu áp dụng triệt để "quy tắc du lịch" trong các giao dịch tài sản số ngay từ giai đoạn thử nghiệm. Theo ông, việc yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo thu thập và chuyển giao thông tin người gửi, người nhận trong mỗi giao dịch sẽ giúp Việt Nam loại bỏ các nguy cơ về tội phạm tài chính, từ đó nâng cao xếp hạng tín nhiệm quốc gia. Khi niềm tin được thiết lập, các dòng vốn từ những quỹ đầu tư mạo hiểm lớn tại châu Âu hay Mỹ sẽ tự động tìm đến Việt Nam, coi đây là một điểm đến an toàn và có tính sáng tạo cao trong khu vực đông nam Á.
Vận hành thử nghiệm và lộ trình luật hóa để kiến tạo tăng trưởng bền vững
Sau khi đã xác lập được nền tảng pháp lý và các tiêu chuẩn tuân thủ, giai đoạn hai của lộ trình sandbox chính là vận hành thử nghiệm có kiểm soát với quy mô và thời hạn rõ ràng. TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương khẳng định, sự dũng cảm trong việc cho phép thử nghiệm các mô hình kinh doanh "vượt khung" là chìa khóa để tạo ra đột phá.
Theo ông Cung, sandbox không nên chỉ là nơi để quan sát mà phải là nơi để các nhà làm luật trực tiếp trải nghiệm những tác động của công nghệ đối với nền kinh tế. Trong giai đoạn này, cần cho phép một số lượng hạn chế các nhà đầu tư chuyên nghiệp tham gia giao dịch các loại tài sản thực đã được số hóa như bất động sản hay nông sản xuất khẩu. Điều này không chỉ giúp tăng tính thanh khoản cho các tài sản truyền thống mà còn là cơ hội để đánh giá hiệu quả của công nghệ chuỗi khối trong việc giảm thiểu chi phí trung gian và nâng cao năng suất lao động.
Sự kỳ vọng của các doanh nghiệp trong giai đoạn vận hành này chính là cơ chế "miễn trừ trách nhiệm pháp lý" đối với những sai sót kỹ thuật nằm ngoài tầm kiểm soát trong phạm vi thử nghiệm. Phân tích sâu hơn vấn đề, đại diện từ hiệp hội doanh nghiệp công nghệ số giả định rằng, nếu một dự án số hóa tài sản gặp sự cố về bảo mật, cơ quan quản lý cần có thái độ đồng hành thay vì chỉ áp dụng các chế tài trừng phạt cứng nhắc. Theo đó, mục tiêu của sandbox là tìm ra lỗi và sửa lỗi để hoàn thiện chính sách, chứ không phải là tạo ra một rào cản hành chính mới. Doanh nghiệp sẵn sàng cam kết các quỹ bảo hiểm rủi ro để bảo vệ quyền lợi người tham gia, đổi lại họ cần một cam kết từ chính phủ về lộ trình luật hóa sau khi kết thúc giai đoạn thử nghiệm.
Đặc biệt, ông Cung bổ sung, nếu sau 18 đến 24 tháng thử nghiệm mà chúng ta không đưa ra được một bộ luật chính thức, sandbox sẽ trở thành một "vùng treo" pháp lý, gây lãng phí nguồn lực và làm nản lòng các nhà đầu tư.
Kết thúc lộ trình, việc chuyển đổi từ kết quả thử nghiệm sang khung pháp lý chính thức sẽ đánh dấu sự trưởng thành của hệ thống tài chính Việt Nam. Đây là lúc các bài học về thuế, quản lý sàn giao dịch và quyền sở hữu tài sản số được đưa vào bộ luật dân sự và các luật chuyên ngành.
Có thể thấy, xây dựng sandbox cho tài sản số không chỉ là một nhiệm vụ kỹ thuật mà là một cuộc cải cách thể chế sâu rộng, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa trí tuệ của các chuyên gia, khát vọng của doanh nghiệp và tầm nhìn của các nhà quản lý. Khi chúng ta dám bước ra khỏi những định kiến cũ để tiếp nhận những chuẩn mực quốc tế tiên tiến, Việt Nam sẽ không chỉ bảo vệ được lợi ích quốc gia mà còn tự tin khẳng định vị thế của một nền kinh tế số năng động, minh bạch và đầy tiềm năng.
Lộ trình sandbox rõ ràng và quyết liệt chính là thông điệp mạnh mẽ nhất gửi đến các nhà đầu tư toàn cầu rằng Việt Nam đã sẵn sàng cho một kỷ nguyên tài chính mới, nơi công nghệ và pháp lý song hành cùng khát vọng thịnh vượng bền vững của dân tộc. Sự thành công này không chỉ mang lại lợi ích về kinh tế mà còn là minh chứng cho năng lực quản trị hiện đại của Việt Nam trong một thế giới đầy biến động và không ngừng thay đổi.
