Số ma túy bị cơ quan chức năng thu giữ trong một vụ án - Ảnh: T.L.
Cáo trạng vừa được Viện Kiểm sát nhân dân TP Hà Nội ban hành cho thấy trước khi bị ném xuống sông Hồng, cô gái 20 tuổi đã nhiều ngày liên tiếp sử dụng ma túy cùng bạn trai.
Từ những tình tiết trong vụ án, câu chuyện về những người trẻ bước vào những cuộc vui nguy hiểm và dần mất khả năng kiểm soát chính mình cũng được đặt ra.
Không phải ai bắt đầu cũng nghĩ mình sẽ lún sâu
Từ vụ án trên, nhìn ở góc độ tâm lý, chuyên gia tâm lý Hoàng Hải Vân cho rằng không nên chỉ lý giải việc lạm dụng chất gây nghiện bằng sự tò mò hay một lối sống “buông mình theo những cuộc vui”.
Đằng sau hành vi ấy có thể là những vấn đề phức tạp hơn như chấn thương tâm lý tiềm ẩn, trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu (ACE), mâu thuẫn gia đình, áp lực từ bạn bè hoặc những vấn đề về sức khỏe tinh thần.
Có người bắt đầu vì tò mò, muốn biết cảm giác của một thứ được cho là ly kỳ, táo bạo. Ngay cả khi đã biết ma túy nguy hiểm, họ vẫn có thể nghĩ những điều tồi tệ sẽ không xảy ra với mình và dần lún sâu.
Chuyên gia tâm lý Hoàng Hải Vân - Ảnh: NVCC
Với một số người trẻ, mọi chuyện bắt đầu từ sự tò mò, từ lời rủ rê của bạn bè hoặc tâm lý muốn được hòa nhập. Với người khác, đó lại là cách tạm thời quên đi những mâu thuẫn gia đình, áp lực cá nhân hay những tổn thương mà họ không biết phải đối diện thế nào.
“Không phải tất cả đều bắt đầu từ mong muốn tìm kiếm ma túy. Có người thực chất đang tìm cách chạy khỏi một vấn đề khác”, chuyên gia Hoàng Hải Vân nói.
Ma túy: “Thử cho biết” có thể trở thành cái bẫy lúc nào không hay
Một số người trẻ ban đầu chỉ nghĩ mình “thử cho biết”, “chơi cho vui” hoặc sử dụng trong những dịp nhất định. Họ vẫn đi làm, đi học, vẫn duy trì các mối quan hệ nên tin rằng mình đang kiểm soát được mọi thứ.
Nhưng theo chuyên gia Hoàng Hải Vân, sự lệ thuộc không đơn giản được quyết định bởi việc một người sử dụng mỗi ngày hay không.
Mỗi lần sử dụng có thể củng cố mối liên hệ trong não giữa ma túy với sự giải tỏa, niềm vui, sự kết nối hoặc cảm giác tự tin. Não ghi nhớ, thích nghi và có thể đòi hỏi cảm giác ấy mạnh hơn ở những lần sau.
Sau trạng thái hưng phấn lại là sự suy sụp, kiệt quệ, trống rỗng. Khi cảm giác ấy trở nên khó chịu đựng, người sử dụng có thể lại tìm đến chất gây nghiện để thoát khỏi nó.
“Ban đầu, họ không tìm đến ma túy vì muốn lệ thuộc. Nhưng càng sử dụng, họ càng khó chịu với cảm giác khi không có ma túy và rồi lại tìm đến nó để giải tỏa”, chuyên gia Hoàng Hải Vân lý giải.
Đó cũng là lúc ranh giới giữa “ham vui” và sự lệ thuộc trở nên mờ nhạt. Người trẻ có thể vẫn nghĩ mình chưa nghiện vì không sử dụng hằng ngày. Nhưng việc lạm dụng chất gây nghiện có thể từng bước làm thay đổi hoạt động của não bộ, làm mờ khả năng tự nhận thức và khiến hành vi sử dụng trở nên bình thường hóa.
"Từ chỗ tìm đến chất kích thích để có thêm một cuộc vui, họ có thể dần cần nó để giải tỏa, để cảm thấy tự tin, để kết nối với người khác, thậm chí để chịu đựng cuộc sống thường ngày.
Đó là lúc chơi cho vui không còn là chuyện vui nữa", chuyên gia tâm lý Hoàng Hải Vân chia sẻ.
Có những lúc biết dừng lại cũng là một cách tự cứu mình
Theo luật sư Trịnh Văn Tuyến (Đoàn luật sư TP Hà Nội), nhiều gia đình chỉ phát hiện vấn đề khi mọi chuyện đã khá muộn.
Ngày nay, người trẻ có nhiều không gian riêng: một căn hộ thuê theo ngày, một nhóm bạn, một cuộc hẹn với người yêu. Họ vẫn có thể đi học, đi làm, về nhà bình thường trong khi phía sau đó là những cuộc vui kéo dài nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày.
"Có trường hợp khi vụ án xảy ra, cha mẹ mới biết con đã có một nhóm bạn khác, một cách sinh hoạt khác mà gia đình hoàn toàn không hay biết. Điều này khiến việc phát hiện sớm càng khó khăn", luật sư chia sẻ.
Chuyên gia Hoàng Hải Vân cho rằng nếu muốn giúp một người trẻ đang lệ thuộc chất gây nghiện, gia đình trước hết cần hiểu về nghiện, các dấu hiệu, triệu chứng và những yếu tố nguy cơ phía sau. Đó có thể là chấn thương tâm lý, bị lạm dụng hoặc bỏ rơi, những vấn đề sức khỏe thể chất và tinh thần hay các yếu tố kích hoạt hành vi cũ.
Thay vì tức giận, đổ lỗi hoặc phán xét, người thân cần tạo được một cuộc trò chuyện đủ an toàn để người trẻ có thể mở lòng. Nhưng lắng nghe không có nghĩa là buông lỏng.
Bà Vân cho rằng gia đình cần đặt ra những giới hạn rõ ràng trong sự hỗ trợ, đồng thời nhắc người trẻ về vai trò và trách nhiệm đối với bản thân, gia đình. Khi cần thiết, có thể tìm đến chuyên gia tâm lý, nhóm hỗ trợ hoặc các chương trình điều trị chuyên sâu.
Ở góc độ pháp lý, luật sư Trịnh Văn Tuyến cho rằng những hậu quả mà người trẻ phải đối mặt đôi khi bắt đầu từ một quyết định rất nhỏ.
Ông từng gặp những bị can còn rất trẻ, trước khi vướng vòng lao lý họ từng có công việc, đang học hoặc chuẩn bị lập gia đình. Sau cùng, điều họ thường nói là: “Nếu hôm đó em không đi thì đã không có chuyện”.
Theo luật sư, pháp luật không chỉ nhìn vào việc một người có muốn gây hậu quả hay không. Khi hành vi nguy hiểm xảy ra và dẫn đến hậu quả thực tế, người thực hiện vẫn phải chịu trách nhiệm tương ứng.
Vì vậy, “lằn ranh đỏ” không nhất thiết phải là một vụ án. Theo luật sư Tuyến, đó có thể là lúc một người bắt đầu phải giấu gia đình mình đi đâu, gặp ai; bỏ bê học hành, công việc vì những cuộc vui; để tiền bạc, thời gian và các mối quan hệ xoay quanh việc tìm kiếm cảm giác mới; hoặc biết một cuộc vui có thể nguy hiểm nhưng vẫn tự nhủ: “Chắc không sao đâu”.
"Đó đã là lúc cần dừng lại. Với cô gái 20 tuổi trong vụ án, khoảnh khắc muốn dừng lại để đi làm đã không trở thành một cuộc trở về.
Còn với những người trẻ khác, có lẽ điều cần nhớ không phải là phải sống một cuộc đời không được phép sai. Mà là nhận ra lúc nào một cuộc vui đã bắt đầu lấy đi nhiều hơn những gì nó mang lại.
Bởi có những lần bước ra khỏi một cuộc vui vẫn còn kịp. Nhưng cũng có những lần, đến khi muốn quay về, con đường phía trước đã khép lại", luật sư chia sẻ.
