Bạn đọc phản ánh việc chưa thể sử dụng VNeID để thay thế căn cước khi đi công chứng - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Thời gian qua, Tuổi Trẻ nhận được phản ánh của bạn đọc về việc không thể sử dụng căn cước điện tử trên Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) khi thực hiện các thủ tục công chứng chứng thực.
Ghi nhận thực tế của phóng viên tại một số văn phòng công chứng trên địa bàn TP.HCM cho thấy nếu thực hiện thủ tục chứng thực đơn giản, người dân có thể sử dụng các thông tin trên VNeID. Tuy nhiên, nếu muốn công chứng giao dịch thì thường người dân buộc phải có căn cước bản cứng.
Có căn cước bản cứng mới công chứng được
Theo một người dân tại TP.HCM, gia đình anh có nhu cầu công chứng hợp đồng cho mượn nhà ở nên đã tìm đến một văn phòng công chứng trên địa bàn phường Thủ Đức.
Tuy nhiên, công chứng viên yêu cầu anh phải có căn cước bản cứng mới có thể công chứng hợp đồng nêu trên. Thế nên anh buộc phải quay về nhà để lấy căn cước.
Yêu cầu này cũng được công chứng viên tại một số văn phòng công chứng khác đưa ra.
Cùng nhu cầu công chứng hợp đồng mua bán xe để làm thủ tục sang tên, phóng viên Tuổi Trẻ tìm đến 3 văn phòng công chứng khác nhau tại phường Cầu Kiệu, phường Tân Định và phường Nhiêu Lộc.
Tại cả 3 nơi, phóng viên đều được tư vấn các giấy tờ cần thiết, trong đó có căn cước bản cứng.
Khi được hỏi liệu có thể sử dụng căn cước điện tử (đã định danh mức 2) trên ứng dụng VNeID thay cho căn cước bản cứng hay không, thì câu trả lời nhận được đều là VNeID chưa thể sử dụng để thay thế căn cước bản cứng trong trường hợp này.
Có nơi thì giải thích VNeID hiện tại chỉ thể hiện địa chỉ mới sau sáp nhập, có nơi thì hướng dẫn sử dụng hộ chiếu thay thế.
Luật quy định thế nào?
Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Nguyễn Trí Cường - giảng viên khoa luật, Trường đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP.HCM - cho biết theo Luật Căn cước 2023, căn cước điện tử có giá trị chứng minh căn cước và các thông tin đã tích hợp của công dân khi thực hiện thủ tục hành chính, dịch vụ công, các giao dịch và hoạt động khác.
TS Nguyễn Trí Cường.
Luật Công chứng năm 2024 cũng xác định công chứng là một dịch vụ công.
Vì vậy, khi người yêu cầu công chứng xuất trình căn cước điện tử trên VNeID, giấy tờ này có giá trị xác định nhân thân tương đương thẻ căn cước bản cứng.
Theo chuyên gia, nếu thông tin trên VNeID đầy đủ, đã được xác thực và không có dấu hiệu bất thường, việc từ chối chỉ vì người dân không mang thẻ cứng là không có căn cứ.
Pháp luật chỉ cho phép yêu cầu thêm giấy tờ khi thông tin người dân cung cấp không thống nhất với thông tin đã tích hợp, hoặc khi luật khác có quy định riêng.
Điều này không thuộc các trường hợp được từ chối công chứng theo Luật Công chứng 2024.
Đồng thời việc này cũng trái với quy định tại Điều 7 Luật Căn cước 2023 (đã sửa đổi, bổ sung), vốn nghiêm cấm việc yêu cầu công dân xuất trình giấy tờ đã được tích hợp vào căn cước điện tử.
"Cũng cần nói thêm, Luật Công chứng sửa đổi 2026 (có hiệu lực từ 1-1-2027) xác định giấy tờ tùy thân gồm thẻ căn cước, hộ chiếu hoặc giấy tờ tùy thân khác theo quy định của pháp luật, tức là dẫn chiếu đến pháp luật về căn cước, và không phân biệt giấy tờ ở dạng vật lý hay dạng điện tử.
Tuy nhiên quy định này không đặt ra nghĩa vụ mới mà chỉ hoàn thiện Luật Công chứng cho thống nhất với Luật Căn cước. Do đó, không cần chờ đến khi luật này có hiệu lực thì tổ chức hành nghề công chứng mới phải chấp nhận căn cước điện tử", TS Cường nói.
Sở Tư pháp TP.HCM từng tiếp nhận phản ánh
Ngày 23-9 vừa qua, Sở Tư pháp TP.HCM đã có Công văn số 12332 gửi các tổ chức hành nghề công chứng, cho biết sở đã tiếp nhận một số phản ánh về việc công chứng viên từ chối tiếp nhận yêu cầu công chứng do cá nhân chỉ xuất trình căn cước điện tử đã được tích hợp trên VNeID, không xuất trình căn cước bản cứng (bản cứng).
Sở Tư pháp TP.HCM dẫn quy định về các giấy tờ người yêu cầu công chứng phải nộp hồ sơ yêu cầu công chứng theo Luật Công chứng. Đồng thời, nêu quy định về các hành vi bị nghiêm cấm tại Luật Căn cước.
Từ đó, Sở Tư pháp đề nghị Hội Công chứng viên thành phố tăng cường tuyên truyền pháp luật cho các hội viên về việc sử dụng căn cước điện tử đã được tích hợp trên VNeID trong hoạt động công chứng.
