Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh bước ra rạp với nhiều lợi thế về nhận diện. Dự án được chú ý bởi mức đầu tư lớn, đề tài lịch sử - huyền sử, quy mô sản xuất và dàn diễn viên quen thuộc.
Sự quan tâm dành cho phim trên mạng xã hội cũng không nhỏ. Theo dữ liệu Social Listening của Kompa trong giai đoạn 20/7-24/8, Hộ linh tráng sĩ tạo ra khoảng 106.300 lượt thảo luận và 2,65 triệu lượt tương tác. Tuy nhiên, tỷ lệ thảo luận tích cực được ghi nhận ở mức khoảng 20%.
Dày đặc bình luận, khen chê hỗn loạn
Sau những suất chiếu đầu tiên, sự chú ý nhanh chóng chuyển từ quy mô dự án sang chất lượng bản phim. Kịch bản, diễn xuất, nhịp kể và cách truyền tải bối cảnh trở thành những điểm gây tranh luận. Tại một tọa đàm ở TPHCM, đại diện nhà sản xuất phim cho biết mọi thứ đến với họ như "cơn bão".
Cùng với các bài phân tích, mạng xã hội xuất hiện nhiều video, bài đăng đánh giá (review) phim theo hướng tiêu cực, trong đó có những nội dung khuyên người khác cân nhắc việc ra rạp.
Chỉ ba ngày sau khi chiếu sớm, trên mạng xã hội Threads, chủ đề Hộ linh tráng sĩ ra mắt bản rút gọn đứng thứ ba trong nhóm thịnh hành, với hơn 1.000 bài viết.
Phim được khen nhờ chăm chút tạo hình nhân vật, song kịch bản còn nhiều lỗ hổng.
Anh Lê Quang Đức - Thạc sĩ Công nghiệp văn hóa và sáng tạo tại Đại học Sussex - cho rằng nhóm dễ chịu tác động nhất là những khán giả chưa quyết định mua vé.
“Với một bộ phim chiếu rạp, những nhận xét như vậy có sức nặng thương mại rất lớn. Người đang phân vân mua vé khác với người đã quyết định mua. Họ chỉ cần đọc vài nhận xét rất tiêu cực là có thể chuyển từ ‘cuối tuần này đi xem’ sang ‘thôi, đợi xem thế nào’. Chỉ cần trì hoãn vài ngày thôi có khi họ sẽ không ra rạp nữa”, anh Đức phân tích.
Truyền miệng vốn không mới với điện ảnh. Điểm khác biệt hiện nay là tốc độ. TikTok, Facebook, Threads và các cộng đồng review rút ngắn khoảng thời gian từ lúc một người bước khỏi rạp đến khi nhận xét của họ tiếp cận hàng nghìn người khác. Điều này đặc biệt quan trọng với phim chiếu rạp, khi kết quả những ngày đầu có thể ảnh hưởng đến cách hệ thống rạp phân bổ suất chiếu.
Từ đó có thể hình thành chuỗi tác động. Đánh giá bất lợi khiến một bộ phận khán giả trì hoãn hoặc từ bỏ ý định mua vé, doanh thu đầu kỳ chịu áp lực, suất chiếu có thể bị điều chỉnh và cơ hội tiếp cận những người xem tiếp theo giảm xuống.
Chia sẻ với PV Tiền Phong, chuyên gia truyền thông Phan Bách Lộc thừa nhận: “Tôi cũng bị ảnh hưởng bởi các bài review. Nói thật, tôi đi xem phim với tâm thế soi phim này sạn thế nào, nhưng vẫn muốn ủng hộ một dự án đưa lịch sử Việt Nam đến gần hơn với công chúng. Với những người không có động lực đó, các đánh giá tiêu cực hoàn toàn có thể ảnh hưởng đến quyết định ra rạp”, ông Lộc nói.
Công chiếu cuối tháng 8, phim đã thu về hơn 36 tỷ đồng, tính đến hết ngày 11/9.
Theo chuyên gia, khán giả có thể chuyển sang một phim khác đang chiếu cùng thời điểm hoặc chờ tác phẩm xuất hiện trên các nền tảng trực tuyến. Như vậy, review không chỉ tác động đến việc mua vé mà còn có thể tạo sẵn kỳ vọng trước khi khán giả tự trải nghiệm tác phẩm.
Mắc lỗi truyền thông nghiêm trọng
Sức mạnh của mạng xã hội không đồng nghĩa có thể quy toàn bộ khó khăn của một bộ phim cho người review.
Những phản ứng tiêu cực đối với Hộ linh tráng sĩ không tự nhiên xuất hiện. Một bộ phận người xem, giới phê bình cũng chỉ ra hạn chế ở kịch bản, cách kể chuyện và diễn xuất. Ở chiều ngược lại, phim vẫn nhận được những đánh giá tích cực về bối cảnh, mỹ thuật, phục trang và võ thuật.
Theo chuyên gia Lê Quang Đức, một dự án có kinh phí lớn, lựa chọn đề tài khó hay ê-kíp dành nhiều công sức không đồng nghĩa khán giả có nghĩa vụ đánh giá nhẹ nhàng hơn.
“Tôi rất ủng hộ việc khán giả phê bình phim, kể cả phê bình gay gắt. Đã đưa một tác phẩm ra rạp, bán vé cho công chúng thì phải chấp nhận chuyện đánh giá. Không thể vì phim lịch sử, kinh phí lớn hay ê-kíp đã bỏ rất nhiều công sức mà yêu cầu khán giả phải nhẹ tay. Khán giả không có trách nhiệm hoàn vốn cho nhà đầu tư vì người làm phim phải thuyết phục họ bằng chính bộ phim”, anh nói.
Đây cũng là ranh giới cần xác định khi nhìn vào trường hợp Hộ linh tráng sĩ. Mạng xã hội có thể khuếch đại phản ứng tiêu cực, khiến tác động tới phòng vé diễn ra nhanh hơn, nhưng điều đó không loại bỏ câu hỏi về những hạn chế của chính tác phẩm.
Theo anh Quang Đức, phê bình công tâm có nghĩa phải chỉ ra được tác phẩm thất bại ở đâu và những phần nào vẫn đáng ghi nhận. Môi trường mạng, trong khi đó, dễ đẩy một hạn chế của tác phẩm thành tâm điểm thảo luận, từ đó tạo cảm giác toàn bộ bộ phim không còn giá trị.
Doanh thu một tác phẩm điện ảnh chịu tác động từ nhiều yếu tố như bối cảnh, công tác phát hành, xu hướng thị trường.
Ở góc độ truyền thông, ông Phan Bách Lộc cho rằng nhà sản xuất cũng cần chuẩn bị tốt hơn trước khi đưa một dự án lịch sử - huyền sử ra thị trường.
“Theo tôi, khi giới thiệu một bộ phim lấy bối cảnh và câu chuyện lịch sử, nhà sản xuất nên dành một chiến dịch truyền thông về bối cảnh, câu chuyện và nhân vật để khán giả hiểu trước. Việc thiếu dữ kiện, cộng với cách chuyển mạch phim nhanh có thể khiến một bộ phận khán giả khó theo dõi. Truyền thông những yếu tố này trước khi phim ra mắt sẽ giúp khán giả có thêm thông tin để tiếp cận tác phẩm. Khi phản ứng ban đầu không như kỳ vọng, nhà sản xuất cũng cần có phương án xử lý sớm”, ông Phan Bách Lộc nói.
Một chiến dịch quảng bá có thể giúp khán giả biết đến phim, cung cấp kiến thức nền hoặc xử lý những hiểu lầm, nhưng khó thay thế trải nghiệm thực tế trong rạp.
Ai còn dám làm phim lịch sử?
Câu chuyện Hộ linh tráng sĩ còn đặt ra vấn đề lớn hơn kết quả phòng vé của một dự án. Phim lịch sử, huyền sử thường đòi hỏi nguồn lực lớn cho nghiên cứu, phục trang, bối cảnh, đạo cụ, kỹ xảo và thiết kế sản xuất. Trong khi số lượng tác phẩm thuộc dòng phim này tại Việt Nam chưa nhiều, một dự án quy mô lớn không đạt kết quả thương mại như kỳ vọng có thể ảnh hưởng đến tâm lý của những nhà đầu tư tiếp theo.
Theo chuyên gia - thạc sĩ Lê Quang Đức, tác động có thể vượt khỏi khoản lỗ của riêng nhà sản xuất.
“Tác động có thể lớn hơn những gì chúng ta nhìn thấy ở doanh thu của một bộ phim. Điều đáng lo nhất là sau một dự án đầu tư lớn nhưng không thu hồi được vốn, những người đang có ý định bỏ tiền vào phim lịch sử sẽ dè dặt hơn. Thậm chí có những dự án mới chỉ nằm trên giấy cũng có thể bị ảnh hưởng. Khi thị trường chưa có đủ trường hợp thành công và thất bại để đối chiếu, một bộ phim rất dễ bị xem như một phép thử cho cả thể loại”, anh Đức nhận định.
Câu chuyện của Hộ linh tráng sĩ ôm đồm từ bí mật 99 quan tài, mưu đồ triều chính, đến hành trình phiêu lưu, võ thuật.
Ở những nền điện ảnh lớn, một phim lịch sử thất bại vẫn còn nhiều dự án khác được triển khai. Ở thị trường điện ảnh Việt, cú ngã ngựa chấn động như Hộ linh tráng sĩ có thể khiến nhà đầu tư thận trọng hơn, nhà sản xuất quay lại các đề tài được cho là an toàn. Những dự án đòi hỏi nhiều tiền cho nghiên cứu, bối cảnh, phục trang hay kỹ xảo trở nên khó gọi vốn.
Tuy nhiên, thất bại của một dự án không đủ để kết luận phim lịch sử Việt Nam không có thị trường.
“Chúng ta có một kho chất liệu lịch sử và văn hóa rất lớn, từ các triều đại, nhân vật, chiến trận đến truyền thuyết, văn hóa dân gian, nhưng điện ảnh khai thác vẫn còn khá ít. Những chất liệu ấy không chỉ có thể trở thành phim mà còn có thể đi tiếp sang hoạt hình, game, xuất bản, du lịch văn hóa. Nhìn dưới góc độ công nghiệp văn hóa, đó chính là nguồn tài nguyên để phát triển IP. Thất bại của một bộ phim, nếu xảy ra, trước hết là thất bại của chính dự án đó, không phải bằng chứng cho thấy phim lịch sử Việt Nam không có thị trường”, chuyên gia Lê Quang Đức.
Ngược lại, thất bại thương mại cũng không nên được giải thích đơn giản bằng việc khán giả thiếu sự ủng hộ. Một dự án càng lớn càng đòi hỏi quá trình phát triển tương xứng với số vốn bỏ ra. Kinh phí không chỉ cần được nhìn thấy ở bối cảnh, phục trang, kỹ xảo hay dàn diễn viên mà còn phải được đầu tư từ sớm cho kịch bản, nghiên cứu, phát triển dự án và quá trình thử nghiệm, chỉnh sửa.
Trường hợp Hộ linh tráng sĩ cho thấy một thực tế của thị trường điện ảnh hiện nay. Mạng xã hội khiến phản ứng của khán giả tác động đến phòng vé nhanh hơn trước. Nhà sản xuất không chỉ cạnh tranh bằng kinh phí, ngôi sao hay chiến dịch quảng bá mà còn phải chuẩn bị cho phản ứng của công chúng ngay từ những suất chiếu đầu.
Nhưng bài học không phải là hạn chế những lời chê. Truyền thông có thể đưa khán giả đến rạp, nhưng chất lượng tác phẩm mới quyết định phản ứng của họ.
