Đi sau thế giới 36 năm nhưng Việt Nam vẫn tạo kỷ lục vô tiền khoáng hậu chỉ trong 50 ngày, thành công làm chủ công nghệ phức tạp

Ảnh minh họa

Từ ngày 2/3, chính thức triển khai thu phí sử dụng đường bộ đối với 5 tuyến cao tốc thuộc Dự án cao tốc Bắc-Nam phía Đông giai đoạn 2017-2020 gồm: Mai Sơn - quốc lộ 45, quốc lộ 45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vĩnh Hảo - Phan Thiết, Phan Thiết - Dầu Giây.

Đây không chỉ là hoạt động thực hiện đúng quy định pháp luật, mà còn đánh dấu bước chuyển quan trọng: từ đầu tư xây dựng sang quản lý, khai thác bằng công nghệ hiện đại, đồng bộ. Việc thu phí được áp dụng với các tuyến cao tốc thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và trực tiếp quản lý. Sự kiện này mở ra giai đoạn mới trong vận hành hạ tầng giao thông quốc gia theo hướng minh bạch, tối ưu và bền vững hơn.

Trong thời gian từ ngày 2/3-31/5/2026, hệ thống đã ghi nhận hơn 9,7 triệu lượt phương tiện lưu thông, thu được trên 944 tỷ đồng phí sử dụng đường bộ cao tốc nộp ngân sách Nhà nước; việc triển khai đồng bộ hệ thống quản lý điều hành giao thông và thu phí điện tử không dừng đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác tuyến, tăng tính công khai, minh bạch trong công tác thu phí và từng bước hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý giao thông hiện đại.

Về các lỗi kỹ thuật phát sinh, Cục Đường bộ Việt Nam cho biết hệ thống thu phí không barie đầu vào là giải pháp công nghệ tiên tiến, lần đầu tiên được triển khai tại Việt Nam. Mặc dù đã trải qua các bước kiểm thử nghiêm ngặt, môi trường vận hành thực tế luôn tiềm ẩn nhiều biến số hơn so với các kịch bản giả định. Do đó, việc xuất hiện một số tình huống ngoại lệ trong giai đoạn đầu là khó tránh khỏi đối với các hệ thống công nghệ quy mô lớn.

Tuy nhiên, cơ quan này cũng khẳng định, các vấn đề phát sinh chủ yếu mang tính cục bộ, quy mô nhỏ và đều được hệ thống giám sát phát hiện, xử lý kịp thời. Cục Đường bộ Việt Nam, các Ban Quản lý dự án và các đơn vị nhà thầu phối hợp đồng bộ để tiếp tục tinh chỉnh hệ thống thông qua chiến dịch khắc phục triệt để các lỗi ITS trên 5 tuyến cao tốc.

Thu phí không dừng hay thu phí điện tử (ETC) là hệ thống quản lý giao thông thông minh được nhiều nước trên thế giới sử dụng. Na Uy là nước tiên phong áp dụng ETC rộng rãi từ 1986. Italy là nước đầu tiên trên thế giới triển khai hệ thống này trên đường cao tốc ở quy mô quốc gia từ năm 1989.

Trong khi đó, vào tháng 8/2022, Việt Nam chính thức áp dụng thu phí không dừng ETC trên toàn bộ mạng lưới cao tốc. Thực tế, Việt Nam đã thí điểm triển khai từ năm 2015 nhưng đến năm 2022 mới triển khai diện rộng.

Theo Bộ Xây dựng, dịch vụ thu phí tự động đường bộ VETC ở Việt nam được áp dụng công nghệ RFID (Radio Frequency Identification) sử dụng sóng radio để nhận diện tự động phương tiện xe cơ giới., từ đó có thể dễ dàng giám sát, quản lý và lưu vết từng giao dịch của phương tiện. Kết hợp cùng hệ thống thanh toán điện tử cho các giao dịch đã được xác minh, dịch vụ thu phí tự động đường bộ VETC đảm bảo lưu thông không dừng của phương tiện qua trạm thu phí với tỷ lệ chính xác đạt 99.98%.

Công nghệ này đồng thời đã chứng minh sự ưu việt trong các mô hình giao thông thông minh, đặc biệt ở các nước có hạ tầng giao thông và xã hội gần tương tự Việt Nam như Malaysia, Indonesia, Philippines…

Nếu so sánh với Singapore cũng không dừng nhưng dùng công nghệ DSRC tức là vẫn dùng OBU bỏ trên xe, còn Việt Nam dùng công nghệ RFID, cao hơn DSRC. Đây là mô hình khác nhau tùy theo văn hóa của mỗi nước để thu phí không dừng.

Tại Việt Nam, Nội Bài - Lào Cai là tuyến cao tốc đầu tiên nằm ngoài hệ thống cao tốc bắc-nam phía đông và là tuyến cao tốc nối miền ngược với miền xuôi duy nhất trên cả nước đưa vào vận hành hệ thống thu phí ETC. Tổng công ty Ðầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) và Công ty cổ phần Tasco đã thi công hệ thống ETC trên cao tốc Nội Bài – Lào Cai.

Sau đó, Công ty TNHH Thu phí tự động VETC được thành lập với mục tiêu trở thành nhà đầu tư và vận hành hệ thống thu phí tự động ETC tại Việt Nam, đã triển khai ETC tại 4 tuyến cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình, Đà Nẵng – Quảng Ngãi, Nội Bài – Lào Cai và Tp. Hồ Chí Minh – Long Thành – Dầu Giây với 28 trạm thu phí, 132 làn chỉ trong vòng 50 ngày trong quý II/2022 (tương đương khối lượng 5-7 năm triển khai từ trước).

Theo VETC, tiến độ dự án yêu cầu là cực kỳ thách thức: toàn bộ công tác lắp đặt, vận hành thử, hoàn thiện KPIs – Chỉ số đánh giá của Tổng cục đường bộ Việt Nam chỉ trong 90 ngày. Theo đó, đây được ghi nhận là dự án có quy mô lớn nhất và tốc độ yêu cầu nhanh nhất lịch sử ngành ETC Việt Nam. Phó Tổng Giám đốc Công ty VETC cho biết, đây là một kỷ lục ETC tại Việt Nam.

Theo đó, để triển khai đồng bộ trên cả 4 tuyến trong vòng 50 ngày đêm, gần 200 cán bộ, kỹ sư của VETC cùng hơn 5.000 nhân sự đã phối hợp thực hiện hơn 1.700 hạng mục công nghệ phức tạp. Dự án được triển khai trong bối cảnh thiết bị công nghệ thông tin chịu tác động nặng nề bởi tình trạng thiếu chip, chuỗi logistics đứt gãy do ảnh hưởng của dịch Covid-19 và tác động từ các cuộc xung đột quốc tế. Mặc dù đã có 9 năm chuẩn bị, các kỹ sư vẫn phải nỗ lực tối đa để hoàn thành khối lượng công việc khổng lồ trong khoảng thời gian ngắn kỷ lục.

Hiên nay, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn làm chủ công nghệ ETC, từ thiết kế, lắp đặt đến khai thác và vận hành. Việc chuyển đổi này giúp giảm đáng kể thời gian di chuyển, loại bỏ tình trạng tắc nghẽn giao thông tại các trạm thu phí, giảm mức tiêu thụ nhiên liệu và khí thải tương đương CO2. Hiện nay, hai công nghệ thu phí tự động được triển khai là RFID và DSRC, tùy thuộc nhu cầu và khả năng cơ sở hạ tầng ở từng thị trường.