Khi tấm bằng chưa đủ bảo đảm năng lực làm việc
Thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và tái cấu trúc sản xuất. Những kỹ năng từng được xem là lợi thế như sử dụng công nghệ, tư duy sáng tạo, ngoại ngữ, quản trị đang dần trở thành yêu cầu thiết yếu đối với người lao động.
Trước thực tế đó, các cơ sở giáo dục đại học cần đẩy mạnh đổi mới đào tạo. Sinh viên không chỉ cần nắm vững kiến thức chuyên môn mà còn phải biết vận dụng vào thực tiễn, giải quyết vấn đề và thích ứng với môi trường làm việc biến động.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa chương trình đào tạo và nhu cầu tuyển dụng vẫn là điểm nghẽn. Không ít sinh viên sau tốt nghiệp cần thêm thời gian làm quen với quy trình sản xuất, phương thức quản trị, văn hóa doanh nghiệp và yêu cầu chuyên môn. Trong khi đó, doanh nghiệp phải đầu tư thêm nguồn lực để đào tạo lại, thậm chí đào tạo từ đầu cho một số vị trí.
Tại tọa đàm "Tri thức toàn cầu - Câu chuyện Việt Nam" và ký kết ghi nhớ giữa Trường Đại học Thủ Dầu Một với các đối tác, trong đó có Công ty cổ phần Viện Lãnh đạo Việt Nam, hướng đến kết nối nguồn lực giáo dục, chuyên gia, doanh nhân và kinh nghiệm thực tiễn phục vụ công tác đào tạo diễn ra ngày 14/11, các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp đặt ra yêu cầu tăng cường kết nối giữa nhà trường, doanh nghiệp và Nhà nước.
Ông Mai Hữu Tín, Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp Tp.HCM.
Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Mai Hữu Tín, Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp Tp.HCM, cho rằng khoảng cách giữa Việt Nam với các quốc gia phát triển không chỉ nằm ở vốn, công nghệ hay quy mô thị trường mà còn ở chất lượng đội ngũ lãnh đạo.
Hơn 38 năm làm doanh nghiệp, ông Tín nhận thấy năng lực quản trị và chất lượng đội ngũ lãnh đạo là những yếu tố có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của doanh nghiệp.
Theo ông, cần tăng cường kết nối giữa các trường đại học, chuyên gia, doanh nhân và nhà lãnh đạo để đưa kinh nghiệm thực tiễn vào hoạt động đào tạo. Những quyết định trong điều hành doanh nghiệp, những mô hình thành công và cả những thất bại cần được nghiên cứu, hệ thống hóa thành nguồn học liệu có giá trị, giúp người học tiếp cận gần hơn với thực tế sản xuất, kinh doanh.
Chia sẻ tại buổi tọa đàm, bà Tôn Nữ Thị Ninh, Chủ tịch quỹ Hoà bình và Phát triển Tp.HCM cũng cho rằng, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao không thể chỉ dừng lại ở việc trang bị kiến thức chuyên môn hay kỹ năng nghề nghiệp.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, người trẻ cần có tư duy toàn cầu, khả năng thích ứng, năng lực đối thoại và bản lĩnh văn hóa, phải biết tiếp thu tri thức, tinh hoa của thế giới nhưng đồng thời hiểu rõ mình là ai, có trách nhiệm đóng góp gì cho đất nước.
Không thể chỉ trông chờ vào nhà trường
Trao đổi với Người Đưa Tin, PGS.TS Lê Tuấn Anh, Hiệu trưởng Trường Đại học Thủ Dầu Một, nhấn mạnh sự hợp tác giữa nhà trường, doanh nghiệp và Nhà nước là nền tảng quan trọng để phát triển hệ sinh thái học tập, nghiên cứu và thực hành quản trị.
Từ những định hướng này, vấn đề quan trọng không chỉ là mở rộng số lượng đối tác mà là làm thế nào để kinh nghiệm doanh nghiệp thực sự đi vào giảng đường. Doanh nhân, chuyên gia cần tham gia chia sẻ, giảng dạy, hướng dẫn nghiên cứu tình huống; doanh nghiệp cần tạo điều kiện để sinh viên thực tập, trải nghiệm và tham gia giải quyết những vấn đề thực tế.
Bởi một chương trình đào tạo dù được xây dựng bài bản đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu người học thiếu cơ hội va chạm với môi trường làm việc thực tế. Ngược lại, khi doanh nghiệp tham gia ngay từ khâu xác định nhu cầu, xây dựng chuẩn đầu ra và đánh giá năng lực, nhà trường sẽ có cơ sở điều chỉnh chương trình phù hợp hơn với thị trường lao động.
PGS.TS Lê Tuấn Anh, Hiệu trưởng Trường Đại học Thủ Dầu Một.
Theo đánh giá của ông Mai Hữu Tín, trong mối quan hệ giữa nhà trường, doanh nghiệp và Nhà nước, mỗi chủ thể đều có trách nhiệm riêng. Tuy nhiên, để tạo ra nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển, ba chủ thể này cần chuyển từ mối quan hệ phối hợp mang tính hình thức sang cơ chế đồng hành lâu dài.
Trước hết, các trường đại học cần thay đổi tư duy đào tạo theo hướng lấy năng lực người học và nhu cầu thực tiễn làm trọng tâm. Chương trình đào tạo không thể chỉ được điều chỉnh theo chu kỳ hoặc dựa trên nguồn lực sẵn có của nhà trường mà cần thường xuyên cập nhật những biến động của thị trường lao động.
Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng cần thay đổi cách tiếp cận đối với hoạt động đào tạo. Thay vì chờ sinh viên tốt nghiệp rồi mới tuyển dụng, doanh nghiệp cần tham gia sớm hơn vào quá trình chuẩn bị nguồn nhân lực.
Các chuyên gia, doanh nghiệp chia sẻ về nhiều vấn đề liên quan đến đào tạo nguồn nhân lực doanh nghiệp, đủ đức, đủ tài để vươn lên mạnh mẽ.
Sự tham gia này có thể bắt đầu từ việc cung cấp thông tin về nhu cầu tuyển dụng, góp ý chương trình đào tạo, xây dựng chuẩn năng lực cho từng vị trí việc làm, tiếp nhận sinh viên thực tập đến phối hợp tổ chức các chương trình đào tạo theo đơn đặt hàng.
Đáng chú ý, doanh nghiệp cần xem hoạt động hợp tác với trường đại học là khoản đầu tư dài hạn thay vì chỉ là trách nhiệm xã hội. Khi được tham gia vào quá trình đào tạo, doanh nghiệp có thể chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực phù hợp với công nghệ, quy trình sản xuất và định hướng phát triển của mình.
Tuy nhiên, để mối liên kết này không phụ thuộc vào thiện chí của từng trường hay doanh nghiệp, vai trò của Nhà nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Nhà nước cần hoàn thiện cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia đào tạo, hỗ trợ nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ và thúc đẩy hợp tác giữa cơ sở giáo dục với khu vực sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, cần phát triển hệ thống thông tin và dự báo thị trường lao động, giúp các trường có căn cứ điều chỉnh quy mô, ngành nghề và nội dung đào tạo.
Các chuyên gia cho rằng, đối với Tp.HCM, bài toán này càng có ý nghĩa trong bối cảnh không gian phát triển kinh tế được mở rộng sau sáp nhập. Thành phố có điều kiện kết nối hệ thống trường đại học, trung tâm nghiên cứu với mạng lưới doanh nghiệp sản xuất, khu công nghiệp và hệ sinh thái dịch vụ tại khu vực Bình Dương trước đây.
Sự đa dạng về ngành nghề, lĩnh vực kinh tế cũng đặt ra yêu cầu đào tạo đội ngũ lao động có trình độ chuyên môn và kỹ năng phù hợp, nhất là trong các lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, tự động hóa, công nghệ thông tin, logistics và quản trị chuỗi cung ứng.
Nếu được tổ chức hiệu quả, sự kết nối giữa các cơ sở đào tạo với doanh nghiệp trên toàn địa bàn không chỉ giúp giải quyết nhu cầu nhân lực trước mắt mà còn tạo nền tảng để thành phố hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh.
Phùng Sơn
