Drone, diều uy hiếp sân bay: Không thể chờ sự cố mới ứng phó

Nhiều máy bay phải bay vòng chờ hoặc chuyển hướng khi phát hiện drone gần khu vực cất, hạ cánh - Ảnh: TL

Vật thể nhỏ, nguy cơ lớn

Tối 11-8, thông tin phát hiện drone gần Tân Sơn Nhất khiến sân bay hai lần phải tạm dừng cất, hạ cánh. Tổng cộng 60 chuyến bay bị ảnh hưởng, gồm 23 chuyến chuyển hướng đến sân bay dự bị, 18 chuyến bay chờ và 16 chuyến dừng chờ cất cánh. Đáng chú ý, ba chuyến bay phải xin ưu tiên hạ cánh do lượng nhiên liệu xuống thấp sau thời gian bay chờ.

Hai ngày sau, tối 13-8, ba con diều gắn đèn chớp tiếp tục khiến hoạt động cất, hạ cánh tại Tân Sơn Nhất gián đoạn khoảng 13 phút. Có 11 chuyến bay bị ảnh hưởng, trong đó một chuyến phải chuyển hướng xuống Cam Ranh.

Drone hay diều có thể xuất phát từ một khu dân cư ngoài hàng rào sân bay, nhưng hậu quả nhanh chóng lan ra toàn mạng khai thác. Máy bay đang đến phải bay chờ hoặc chuyển hướng; chuyến chuẩn bị khởi hành tiếp tục nằm sân; lịch làm nhiệm vụ của tổ bay và kế hoạch khai thác tàu bay bị xáo trộn.

Sự cố drone xâm nhập sân bay TâN Sơn Nhất khiến sân bay tạm ngưng cất hạ cánh hai lần với tổng thời gian gần 60 phút vào tối ngày 11-8 - Ảnh: Cục Hàng không Việt Nam

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Tô Tử Hà - phó tổng giám đốc Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), cho biết bảo đảm an toàn chuyến bay luôn là yêu cầu quan trọng nhất trong khai thác hàng không.

Theo ông Hà, drone hoặc các vật thể cứng dù có kích thước nhỏ nhưng khi va chạm với máy bay đang di chuyển ở tốc độ cao có thể tạo ra lực tác động rất lớn, gây móp, vỡ hoặc làm hư hỏng các bộ phận của tàu bay.

Nguy cơ nghiêm trọng hơn nếu vật thể bị hút vào động cơ. Các vật cứng có thể làm hư hỏng những bộ phận bên trong động cơ, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành và an toàn chuyến bay.

Vì vậy, khi nhận thông tin xuất hiện vật thể gần đường cất hạ cánh, cơ quan điều hành không thể chờ xác định chính xác đó là drone, diều hay bóng bay rồi mới hành động. Khi nguy cơ chưa được loại trừ, việc hạn chế hoặc tạm dừng cất, hạ cánh là biện pháp cần thiết.

Bài toán càng phức tạp tại Tân Sơn Nhất, Nội Bài và Đà Nẵng, những sân bay nằm trong hoặc sát khu vực đô thị đông dân. Vật thể thường được đưa lên từ khu dân cư, công viên, bãi đất trống hoặc sân thượng ngoài hàng rào, trong khi phạm vi xử lý của đơn vị khai thác sân bay không thể bao trùm toàn bộ khu vực xung quanh.

Nói cách khác, mối nguy có thể bắt đầu ở ngoài sân bay nhưng hậu quả lại xuất hiện ngay trên đường cất hạ cánh.

Chính phủ yêu cầu điều tra, xử lý nghiêm vụ drone ở Tân Sơn Nhất

Sau các vụ việc, Phó thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu các bộ, ngành và địa phương khẩn trương tăng cường quản lý, giám sát thiết bị bay không người lái, bảo đảm quốc phòng, an ninh và an toàn hàng không.

Bộ Công an được giao chủ trì điều tra, xử lý nghiêm các hành vi sử dụng drone và những vật thể khác làm ảnh hưởng hoạt động bay tại sân bay thời gian qua; đồng thời triển khai ngay phương án đối phó thiết bị xâm nhập khu vực trọng yếu, khu vực cấm bay.

Phó thủ tướng cũng yêu cầu sớm họp Ủy ban Quốc gia về an ninh hàng không và tạo thuận lợi hàng không để phân công nhiệm vụ, thống nhất phương án phòng ngừa và xử lý sự cố.

Một mục tiêu đáng chú ý là đến năm 2030, toàn bộ phương tiện bay không người lái trong nước được định danh số, cấp phép điện tử và giám sát hành trình theo thời gian thực.

Phường An Nhơn cảnh báo người dân không tự ý sử dụng thiết bị bay không người lái trong khu vực hành lang bay sân bay Tân Sơn Nhất - Ảnh: THUẬN VĂN

Phải quản lý trước khi drone cất cánh

Trước những sự cố liên tiếp khiến hoạt động bay tại Tân Sơn Nhất bị xáo trộn, các chuyên gia đã đề xuất nhiều giải pháp quản lý drone, đồng thời phân tích kinh nghiệm kiểm soát vùng trời tầm thấp tại Singapore, Trung Quốc và Mỹ.

GS.TS Vũ Minh Khương cho rằng Việt Nam có thể tham khảo cách Singapore quản trị vùng trời tầm thấp. Singapore xây dựng nhiều lớp quản lý, từ đăng ký thiết bị, cấp phép người điều khiển, bản đồ vùng cấm đến nhận dạng từ xa, giám sát và thực thi.

Theo đó, drone trên 250g phải đăng ký. Hoạt động trong phạm vi 5km quanh sân bay hoặc căn cứ không quân phải đáp ứng các yêu cầu về giấy phép. Từ ngày 1-12-2025, về nguyên tắc, drone trên 250g hoạt động ngoài trời tại Singapore phải được trang bị hệ thống nhận dạng từ xa B-RID, trừ một số trường hợp được miễn.

Hệ thống này truyền các dữ liệu như vị trí, số sêri drone, vị trí người điều khiển và mã nhận dạng người vận hành. Cơ quan Hàng không dân dụng Singapore ví B-RID như một "biển số điện tử trên không".

Theo GS.TS Vũ Minh Khương, lớp bảo vệ quan trọng nhất phải nằm ở khâu quản lý thiết bị và người vận hành trước khi drone rời mặt đất, thay vì chờ thiết bị tiến gần sân bay mới tìm cách vô hiệu hóa.

Chia sẻ với Tuổi Trẻ, ông Đặng Đức Dũng - chuyên gia an toàn hàng không cho biết trong chuyến khảo sát sân bay quốc tế Bạch Vân Quảng Châu, Trung Quốc, ông được giới thiệu hệ thống phòng thủ chống máy bay không người lái nhằm bảo vệ khu vực tàu bay cất, hạ cánh.

Theo giới thiệu của đại diện China Southern Airlines đi cùng đoàn, hệ thống có khả năng giám sát 360 độ, phát hiện và xác định vị trí UAV. Trong trường hợp cần thiết, hệ thống sử dụng gây nhiễu có định hướng để cắt kết nối của thiết bị với người điều khiển hoặc hệ thống định vị, buộc drone quay về hoặc hạ cánh.

Tuy nhiên, không thể hiểu đơn giản rằng nhìn thấy drone là có thể lập tức "bắn hạ". Sân bay là môi trường dày đặc hệ thống thông tin, liên lạc và dẫn đường. Gây nhiễu sai tần số, sai phạm vi có thể ảnh hưởng đến thiết bị hàng không. Drone bị mất kiểm soát và rơi xuống khu vực đông dân cư cũng có thể tạo ra một nguy cơ khác.

Trung Quốc vì vậy không chỉ đầu tư thiết bị chống drone mà còn quản lý từ nguồn. Nước này yêu cầu chủ sở hữu đăng ký chính chủ, khai báo thông tin trên hệ thống của cơ quan hàng không và gắn mã nhận dạng lên thiết bị.

Cuối năm 2025, Trung Quốc tiếp tục ban hành các tiêu chuẩn bắt buộc về đăng ký, kích hoạt chính chủ và nhận dạng hoạt động của máy bay không người lái. Mục tiêu là biến mỗi drone từ một vật thể vô danh thành thiết bị có thể truy xuất.

Mỹ đang thử nghiệm một hướng tiếp cận khác. Tháng 4-2026, Cục Hàng không liên bang Mỹ và cơ quan quốc phòng hoàn tất đánh giá an toàn đối với hệ thống laser năng lượng cao dùng để chống drone. Kết quả cho thấy công nghệ có thể được triển khai với các biện pháp kiểm soát phù hợp mà không làm tăng rủi ro đối với máy bay chở khách.

Điều này không đồng nghĩa lực lượng chức năng được tùy ý sử dụng laser trong không phận dân sự. Việc triển khai vẫn phải được phối hợp chặt chẽ để không ảnh hưởng đến tàu bay, phi công, thiết bị dẫn đường và hoạt động kiểm soát không lưu.

Bài học chung từ Singapore, Trung Quốc và Mỹ là không có một công nghệ đơn lẻ nào giải quyết toàn bộ vấn đề. Hệ thống hiệu quả phải đồng thời nhận dạng được thiết bị, truy tìm người điều khiển, đánh giá mức độ nguy hiểm và lựa chọn phương án xử lý an toàn.

Sân bay Long Thành có thể làm từ đầu

Đối với Tân Sơn Nhất, yêu cầu trước mắt là tăng năng lực phát hiện, truy tìm người điều khiển và xác định rõ đầu mối quyết định khi drone xuất hiện. Đây là sân bay nằm giữa khu vực đô thị đông dân cư. Drone, diều hoặc vật thể bay thường xuất phát bên ngoài hàng rào, trong khi hậu quả lại tác động trực tiếp đến hoạt động khai thác bên trong sân bay.

Do đó, ACV hoặc đơn vị điều hành bay không thể tự giải quyết nếu thiếu sự phối hợp của công an, quân đội và chính quyền địa phương. Sân bay Long Thành có lợi thế khác đây là sân bay mới, cho phép thiết kế hệ thống quản trị vùng trời tầm thấp ngay từ đầu.

Theo GS.TS Vũ Minh Khương, có thể nghiên cứu Long Thành như một mô hình quản trị thông minh, kết nối trung tâm điều hành sân bay, kiểm soát không lưu, hệ thống phát hiện và chống drone, cơ sở dữ liệu người vận hành cùng nền tảng quản lý hoạt động bay tầm thấp.

Khi đó, mục tiêu không chỉ là giữ drone tránh xa đường cất hạ cánh. Hệ thống còn phải mở không gian cho những ứng dụng hợp pháp như giao hàng, kiểm tra công trình, giám sát, cứu hộ và dịch vụ khẩn cấp.

Muốn phát triển kinh tế tầm thấp, trước hết cơ quan quản lý phải biết thiết bị nào đang hoạt động, do ai điều khiển, được phép bay ở đâu và ai chịu trách nhiệm nếu vi phạm.