GS.TS Lê Anh Vinh lưu ý, nhà trường phải giúp các em hiểu AI, nhận biết lợi ích, rủi ro và sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm.
Dạy học sinh sử dụng AI như thế nào cho đúng?
GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách giáo dục, cho biết, năm 2023, khi ChatGPT bắt đầu phổ biến, ngành giáo dục còn tranh luận có nên cấm học sinh sử dụng AI hay không. Nhưng đến năm 2026, vấn đề không còn là cấm hay không cấm, mà là sử dụng AI như thế nào.
Theo ông Vinh, trẻ em đang lớn lên trong một thế giới số, thường xuyên tiếp xúc với công nghệ. Nếu ngăn trẻ tiếp cận công nghệ, chúng ta chỉ đang tạo ra một thế giới không có thật. Vì vậy, nhà trường phải giúp các em hiểu AI, nhận biết lợi ích, rủi ro và sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm. Ông đưa ra một ví dụ: Dạy trẻ em về an toàn giao thông không có nghĩa là dạy các em lái xe máy. Tương tự, dạy AI cho học sinh tiểu học không có nghĩa là dạy các em sử dụng ChatGPT. Điều quan trọng trước hết là giúp các em hiểu về thế giới công nghệ mà mình đang sống.
Để chuẩn bị đưa AI vào trường phổ thông, từ năm 2024, Bộ GD&ĐT đã nghiên cứu, khảo sát thực tế, xây dựng khung năng lực AI cho học sinh. Năm 2025, Bộ tiếp tục khảo sát giáo viên, xây dựng khung năng lực AI dành cho giáo viên và triển khai thí điểm. Ngày 18/8/2026, Bộ GD&ĐT ban hành Quyết định số 2422/QĐ-BGDĐT về Khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông.
Ông Vinh chia sẻ, từ năm học 2026–2027, nội dung giáo dục AI được triển khai với 12 tiết học cốt lõi, từ lớp 1 đến lớp 12. Khung nội dung gồm bốn phần: Tư duy lấy con người làm trung tâm; đạo đức AI; kỹ thuật và ứng dụng AI; thiết kế hệ thống AI.
Giải thích về cách tiếp cận này, ông Vinh cho biết, học sinh không chỉ học cách sử dụng một công cụ AI, mà còn cần hiểu công nghệ được tạo ra để làm gì, hoạt động như thế nào và sử dụng ra sao cho đúng. Bên cạnh đó, học sinh cần được tìm hiểu cả nguyên lý hoạt động của AI, thay vì chỉ học cách sử dụng các ứng dụng có sẵn. Việc dạy học được thiết kế theo từng độ tuổi, từ những kiến thức cơ bản đến nội dung chuyên sâu hơn.
Tuy nhiên, khảo sát năm 2024 được ông Vinh chia sẻ cho thấy, 48% học sinh được khảo sát không có sự hướng dẫn của giáo viên về AI, 47% cảm thấy thiếu kiến thức và kỹ năng sử dụng, hơn 42% gặp khó khăn về thiết bị và công nghệ. Nhiều học sinh đang tự tìm hiểu AI hoặc học từ bạn bè, gia đình thay vì được hướng dẫn tại trường.
Một vấn đề được GS.TS Lê Anh Vinh đặc biệt nhấn mạnh là AI đang đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách dạy và đánh giá học sinh. Trước đây, giáo viên truyền đạt kiến thức, cho học sinh luyện tập rồi kiểm tra kết quả. Nhưng hiện nay, khi AI có thể viết bài, giải toán, làm bài thuyết trình trong thời gian ngắn, một sản phẩm hoàn chỉnh chưa chắc phản ánh đúng năng lực và sự nỗ lực của người học.
Theo ông Vinh, khác với công việc thông thường, học tập không phải là quá trình cần được tối ưu hóa để hoàn thành nhanh nhất. Học sinh cần được tự suy nghĩ, tìm tòi và giải quyết vấn đề để hình thành kiến thức, kỹ năng. Vì vậy, AI không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn buộc giáo dục phải xem xét lại phương pháp giảng dạy và đánh giá, bảo đảm công nghệ giúp học sinh phát triển năng lực thay vì làm thay quá trình học tập.
AI có thể cải thiện mạnh mẽ kết quả học tập nhưng cũng có nguy cơ gây tác động tiêu cực
AI có thể làm suy giảm kết quả học tập nếu sử dụng không đúng cách
Cùng quan điểm này, ông Frank Van Cappelle, Trưởng nhóm Trung tâm Đổi mới học tập toàn cầu của UNICEF, cảnh báo AI có thể cải thiện mạnh mẽ kết quả học tập nhưng cũng có nguy cơ gây tác động tiêu cực nếu sử dụng không phù hợp.
Theo ông, trong khoảng 20 năm qua, hàng tỷ USD đã được đầu tư vào công nghệ giáo dục, song hiệu quả mang lại vẫn chưa đạt kỳ vọng. Một nguyên nhân là nhiều nơi chỉ chuyển bài giảng, bài kiểm tra và bài tập truyền thống lên môi trường số mà chưa thực sự thay đổi phương pháp dạy học. Với AI, nguy cơ này càng rõ hơn bởi học sinh có thể dễ dàng giao toàn bộ việc suy nghĩ cho công nghệ.
Đại diện UNICEF cho rằng không nên để trẻ em sử dụng đại trà các chatbot AI đa năng, bởi những công cụ này không được thiết kế riêng cho giáo dục và có thể đưa ra ngay đáp án thay vì hướng dẫn học sinh tư duy. Thay vào đó, cần phát triển những công cụ AI dành riêng cho giáo dục, có khả năng hướng dẫn học sinh từng bước, phù hợp với chương trình học và độ tuổi.
Ông Frank Van Cappelle cũng nhấn mạnh vai trò của giáo viên. Công nghệ có thể hỗ trợ soạn bài, đánh giá năng lực học sinh, nhưng nếu AI thực hiện toàn bộ việc đánh giá, giáo viên có nguy cơ không còn hiểu rõ từng học sinh của mình.
Một thông tin đáng chú ý được ông chia sẻ là UNICEF đã đánh giá hơn 1.200 công cụ công nghệ giáo dục được xem là có triển vọng, nhưng chỉ khoảng 70 công cụ được lựa chọn đưa vào Learning Cabinet, nền tảng giới thiệu các sản phẩm đã qua đánh giá. Theo ông Frank Van Cappelle, phần lớn công cụ không đáp ứng yêu cầu, trong đó một nguyên nhân quan trọng là thiếu bằng chứng khoa học cho thấy sản phẩm thực sự cải thiện kết quả học tập.
Ông cho rằng các quốc gia cần có bộ tiêu chí để đánh giá, lựa chọn công nghệ giáo dục phù hợp với chương trình và điều kiện thực tế, thay vì để giáo viên và nhà trường tự lựa chọn giữa hàng loạt sản phẩm trên thị trường.
