Thực hiện Nghị quyết số 16-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội và Quyết định số 3489/QĐ-UBND của UBND thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 135/KH-SNNMT triển khai Đề án thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường giai đoạn 2026-2030. Hai địa phương được lựa chọn thí điểm là xã Phúc Thịnh và Thư Lâm; 124 xã, phường còn lại sẽ chủ động rà soát, lựa chọn nội dung phù hợp với điều kiện thực tế để triển khai, tránh áp dụng máy móc và hình thức.
Hệ thống mặt nước và cảnh quan nông thôn tại xã Phúc Thịnh được bảo vệ nghiêm ngặt, gắn với định hướng xây dựng mô hình “Làng trong phố - Phố trong làng”.
Điểm mấu chốt của đề án là tiếp cận lĩnh vực nông nghiệp và môi trường như yếu tố trực tiếp quyết định chất lượng cuộc sống của người dân. Hiệu quả thực hiện không đo đếm đơn thuần bằng khối lượng công việc hoàn thành, mà được kiểm chứng qua các chỉ số định lượng cụ thể như chất lượng không khí, nguồn nước sinh hoạt, khả năng tiêu thoát nước, tỷ lệ xử lý rác thải và diện tích không gian xanh. Mọi nhiệm vụ đều phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc "6 rõ": rõ người chủ trì, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm phối hợp, rõ sản phẩm kèm chỉ số kiểm chứng, rõ thẩm quyền và nguồn lực.
Kế hoạch được cấu trúc thành 6 hợp phần trọng tâm. Trong công tác quản lý đất đai, thành phố tập trung rà soát sự phù hợp giữa quy hoạch ngành và hiện trạng sử dụng đất, vùng sản xuất, làng nghề, cụm công nghiệp, hành lang xanh và các công trình thủy lợi. Hồ sơ địa chính, chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng, các dự án chậm tiến độ cùng đơn thư khiếu nại được phân công xử lý dứt điểm cho từng đơn vị chuyên môn. Toàn bộ dữ liệu ngành nông nghiệp và môi trường được làm sạch, cập nhật liên tục để tích hợp vào bản đồ số dùng chung cấp tỉnh.
Công tác bảo vệ môi trường được chuyển đổi căn bản từ xử lý bị động sang kiểm soát chặt chẽ ngay từ nguồn phát thải. Lực lượng chuyên môn sẽ tiến hành kiểm kê nguồn thải, quan trắc nền, kiểm soát bụi, tiếng ồn, nước thải, mùi hôi và thiết lập quy trình phản ứng nhanh. Rác thải sinh hoạt được quản lý từ khâu điều tra lượng phát sinh, phân loại tại nguồn, thu gom riêng đến xử lý dứt điểm các điểm tồn lưu; đồng thời tận dụng triệt để phụ phẩm hữu cơ, mùn cưa, gỗ thừa để tái chế tuần hoàn.
Hạ tầng tài nguyên nước, thủy lợi và phòng chống rủi ro thiên tai cũng được đầu tư đồng bộ. Đề án triển khai kiểm kê nguồn cấp nước, bảo vệ hành lang mặt nước sông, hồ, ao và rà soát các điểm trũng, kênh mương, trạm bơm tiêu thoát nước. Công tác cảnh báo sớm bão, lũ lụt và ngập úng dựa trên các kịch bản thời tiết cực đoan được số hóa, từng bước áp dụng công nghệ bản sao số cho những công trình thủy lợi xung yếu nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối cho các khu dân cư.
Thích ứng đô thị hóa, chuyển đổi sinh kế và lấy sự hài lòng của dân làm trung tâm
Mô hình thí điểm được xây dựng bám sát đặc thù phát triển riêng biệt của từng địa phương. Tại xã Phúc Thịnh, công tác quản lý đất đai gắn liền với các dự án phát triển đô thị, giao thông và khu tái định cư. Nhiệm vụ trọng tâm là hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm mới, kết hợp phát triển dịch vụ đô thị với nông nghiệp; kiểm soát nguồn thải từ các công trình xây dựng và bảo vệ nghiêm ngặt hành lang sinh thái sông Thiếp, sông Cà Lồ, đầm Vân Trì.
Người dân Thư lâm ra quân hưởng ứng "Ngày hành động vì xã xã hội chủ nghĩa" đầu tiên. Ảnh: Quang Thái
Trong khi đó, tại xã Thư Lâm, trọng tâm đặt vào việc xử lý hài hòa mối quan hệ giữa đất làng nghề gỗ, cụm công nghiệp và đất sản xuất nông nghiệp xen kẽ. Địa phương tập trung chuyển đổi xanh các làng nghề, kiểm soát khí thải từ hoạt động sử dụng sơn, dung môi, xử lý nước thải làng nghề, đồng thời củng cố chuỗi liên kết các hợp tác xã rau an toàn, vùng sản xuất giống và nuôi trồng thủy sản.
Cơ cấu sản xuất nông nghiệp tại cả hai xã được tổ chức lại theo hướng ứng dụng công nghệ số, cấp mã số vùng trồng, ghi chép nhật ký sản xuất điện tử và áp dụng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp. Các cơ sở chăn nuôi, giết mổ được rà soát nguy cơ dịch bệnh để áp dụng quy trình an toàn sinh học và xử lý chất thải theo chu trình tuần hoàn. Chuỗi liên kết an toàn thực phẩm từ khâu trồng trọt đến tiêu thụ, phát triển sản phẩm OCOP và ứng dụng thương mại điện tử tiếp tục được đẩy mạnh. Không gian cảnh quan được tôn tạo qua việc trồng bổ sung cây bản địa, giữ gìn mặt nước ao hồ gắn với mô hình "Làng trong phố - Phố trong làng".
Điểm đổi mới căn bản của đề án là trao quyền cho người dân trực tiếp tham gia xác định vấn đề ưu tiên, giám sát quá trình triển khai và đánh giá kết quả thực hiện. Mọi chỉ tiêu nền về môi trường sống, từ chất lượng nước, không khí, điểm ngập úng đến lưu lượng nước thải phát sinh đều được công khai minh bạch.
Sở Nông nghiệp và Môi trường quy định thời gian xử lý và phản hồi ý kiến của địa phương không quá 3 ngày làm việc, tối đa 7 ngày đối với các nội dung phức tạp. Theo lộ trình, các nhiệm vụ thành phần đến hết năm 2026 sẽ được phê duyệt trong tháng 8 và tháng 9/2026; dự kiến sơ kết đánh giá bước đầu vào cuối tháng 12/2026 và quý I/2027 để làm cơ sở triển khai vững chắc cho giai đoạn 2028-2030.
Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.
