Không gian mới tạo sức bật tăng trưởng
Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TPHCM sở hữu không gian phát triển rộng lớn hơn, cùng hệ thống cảng biển, cảng hàng không, khu công nghiệp và các đầu mối giao thông chiến lược. Đây là điều kiện thuận lợi để thành phố tổ chức lại mạng lưới hạ tầng, tăng cường liên kết vùng và hình thành các cực tăng trưởng mới.
PGS, TS Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhận định, thành phố đang đứng trước thời cơ ngàn năm có một. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành kết quả thực chất, một siêu đô thị phải có siêu năng lực tương xứng.
Theo ông Thiên, thành phố mới có diện tích khoảng 6.772 km², dân số khoảng 13,5 triệu người. Tính theo số liệu năm 2024, địa bàn sau hợp nhất đóng góp khoảng 24% GDP cả nước và thu hút khoảng 6,7 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Đáng chú ý, thành phố đang sở hữu năm không gian phát triển giàu tiềm năng, những lợi thế này có thể đưa thành phố trở thành cửa ngõ chiến lược của Đông Nam Á.
TPHCM định hướng trở thành thành phố có tầm vóc khu vực Đông Nam Á vào năm 2030. Ảnh: N.T
TS. Vũ Đình Ánh - nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường - giá cả (Bộ Tài chính) cho rằng, các mục tiêu phát triển theo Nghị quyết 09 đặt ra yêu cầu rất lớn đối với thành phố. Điều đó đòi hỏi thành phố phải thay đổi tư duy đầu tư hạ tầng, từ giải quyết nhu cầu trước mắt sang kiến tạo năng lực phát triển cho nhiều thập kỷ tới.
Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Tường Văn - Thứ trưởng Bộ Xây dựng khẳng định, phát triển hạ tầng kỹ thuật và giao thông đồng bộ, hiện đại là một trong những đột phá chiến lược hàng đầu để TPHCM duy trì tốc độ tăng trưởng cao và bền vững.
Theo Thứ trưởng, hạ tầng không đơn thuần là hệ thống kết nối giao thông còn giữ vai trò dẫn dắt quá trình mở rộng đô thị theo mô hình đa cực, đa trung tâm, giảm áp lực cho khu vực lõi lịch sử, thúc đẩy logistics, kinh tế cảng biển và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Dù vậy, quá trình phát triển hạ tầng hiện vẫn đối mặt với những điểm nghẽn về thể chế, huy động nguồn lực, kết nối liên vùng và sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch giao thông với phát triển nhà ở, đô thị.
Những vấn đề này cho thấy, mở rộng địa giới mới chỉ tạo ra điều kiện ban đầu. Khả năng chuyển hóa không gian mới thành động lực tăng trưởng phụ thuộc rất lớn vào chất lượng quy hoạch, tiến độ đầu tư và mức độ kết nối giữa các hệ thống hạ tầng.
Phát triển hạ tầng khung, lấy metro làm trục tổ chức đô thị
Từ những cơ hội và thách thức đặt ra, nhiều quan điểm chỉ rõ, giai đoạn từ nay đến năm 2030 có ý nghĩa quyết định trong việc định hình diện mạo siêu đô thị mới.
Ông Trần Quang Lâm - Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM cho hay, nhiệm vụ trước mắt của thành phố là giải quyết những điểm nghẽn kéo dài về giao thông, ngập nước, ô nhiễm môi trường và nhà ở đô thị. Trong đó, quy hoạch phải đi trước một bước, bảo đảm sự thống nhất giữa không gian phát triển mới với các quy hoạch trước đây của ba địa phương.
Về giao thông, thành phố tập trung đẩy nhanh đầu tư các tuyến Vành đai 2, Vành đai 3, Vành đai 4, hệ thống cao tốc, quốc lộ, đường cửa ngõ và các công trình kết nối cảng biển, sân bay. Những dự án như cầu Cát Lái cùng mạng lưới giao thông liên vùng được kỳ vọng tạo thêm dư địa phát triển công nghiệp, logistics và đô thị.
Mục tiêu đến năm 2030, hệ thống hạ tầng giao thông khung của thành phố cơ bản được hoàn thiện. Đặc biệt, đường sắt đô thị được xác định là giải pháp mang tính chiến lược. Theo định hướng tại Nghị quyết 09, TPHCM cần phát triển ít nhất 200 km metro đến năm 2030, trong khi thành phố đặt mục tiêu cao hơn, khoảng 255 km và tiến tới hơn 500 km vào năm 2035.
Lãnh đạo Sở Xây dựng TPHCM nhấn mạnh, kinh nghiệm từ các đô thị lớn cho thấy việc mở rộng đường bộ không thể giải quyết căn cơ tình trạng ùn tắc. Với quy mô của TPHCM, metro phải trở thành trục chính của giao thông công cộng, đồng thời dẫn dắt quá trình tổ chức lại không gian đô thị.
TPHCM hướng đến việc đưa metro trở thành trục chính của giao thông công cộng. Ảnh: C.N
Phát triển metro cần gắn với mô hình đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD), hình thành các khu dân cư, thương mại, dịch vụ và tiện ích tập trung quanh nhà ga. Cách tiếp cận này vừa nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng, vừa tạo thêm nguồn lực phát triển đô thị. Song song với giao thông đường bộ và đường sắt, thành phố tiếp tục phát triển hệ thống cảng biển theo quy hoạch, nâng công suất sân bay Tân Sơn Nhất và nâng cấp sân bay Côn Đảo.
Ở lĩnh vực chỉnh trang đô thị, thành phố đặt mục tiêu cải tạo khoảng 398 tuyến kênh, rạch, kết hợp di dời khoảng 41.000 căn nhà ven sông, kênh, rạch. Các dự án kiểm soát triều, thoát nước cũng được đẩy nhanh nhằm từng bước xử lý tình trạng ngập úng, trong đó có kế hoạch giải quyết 50 điểm ngập lớn đến năm 2050.
Để những mục tiêu trên trở thành hiện thực, bài toán nguồn lực cần được giải quyết ngay từ khâu quy hoạch. TS. Vũ Đình Ánh đề xuất thành phố phải quy hoạch đồng bộ cả không gian, thời gian và nguồn lực đầu tư, tránh tình trạng công trình hoàn thành nhưng thiếu kết nối, làm giảm hiệu quả khai thác. Quy hoạch cũng cần tính đến hạ tầng viễn thông, hạ tầng số, đặc biệt là hạ tầng phục vụ trí tuệ nhân tạo nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế trong tương lai.
Theo vị chuyên gia này, ngân sách nhà nước chỉ có thể đảm nhận một phần nhu cầu đầu tư rất lớn. Do đó, thành phố cần xây dựng cơ chế đủ hấp dẫn để huy động doanh nghiệp và khu vực ngoài nhà nước tham gia phát triển hạ tầng. Cùng với các cơ chế, chính sách đặc thù và sự hỗ trợ của Trung ương, việc khơi thông nguồn lực xã hội sẽ quyết định tốc độ triển khai các dự án chiến lược.
