Hơn 50 năm tuân thủ 3 nguyên tắc phi hạt nhân, vì sao Nhật Bản tính nới lỏng?

Admin

22/11/2026 16:36

Hơn 5 thập niên sau khi thông qua “ba nguyên tắc phi hạt nhân” nổi tiếng, Tokyo đang xem xét thiết lập một ngoại lệ đối với quy định này.

Nhật Bản tính phá lệ chuyện vũ khí hạt nhân - Ảnh 1.

Việc có sở hữu tàu ngầm hạt nhân hay không hiện đang là chủ đề tranh luận nóng tại Nhật Bản - Ảnh: BỘ QUỐC PHÒNG NHẬT BẢN

Các đảng trong liên minh cầm quyền ở Nhật Bản gần đây đã mở phiên họp cấp chuyên viên đầu tiên bàn về việc cải tổ toàn diện chiến lược an ninh của nước này vào cuối năm nay, trong đó vấn đề gây tranh cãi nhất là nới lỏng lệnh cấm đưa vũ khí hạt nhân vào Nhật Bản và sở hữu tàu ngầm hạt nhân.

Ngoại lệ khẩn cấp

Ngày 11-11, nhật báo Asahi Shimbun của Nhật Bản đưa tin chính quyền Thủ tướng Takaichi Sanae đã bắt đầu xem xét việc nêu rõ các trường hợp ngoại lệ đối với nguyên tắc “không cho phép đưa vào” trong “ba nguyên tắc phi hạt nhân”.

Dẫn lời một quan chức chính phủ, tờ báo cho biết Tokyo nhận định rằng không thể bảo đảm đầy đủ an ninh quốc gia nếu thiếu sự hiện diện tạm thời của các tàu chiến Mỹ mang vũ khí hạt nhân. Nguồn tin này cũng nhấn mạnh chính quyền tin rằng việc chia sẻ “chiếc ô hạt nhân” của Mỹ là yếu tố sống còn để bảo vệ an ninh cho Nhật Bản.

Được Thủ tướng Eisaku Sato nêu ra lần đầu vào năm 1967 và chính thức thông qua dưới dạng nghị quyết Quốc hội năm 1971, ba nguyên tắc phi hạt nhân bao gồm: không sở hữu vũ khí hạt nhân, không sản xuất vũ khí hạt nhân, và không cho phép đưa vũ khí hạt nhân vào lãnh thổ Nhật Bản.

Thủ tướng Takaichi trước đây từng nêu quan điểm trong các bài viết của mình rằng sự phụ thuộc của Nhật Bản vào chiếc ô hạt nhân Mỹ khiến nguyên tắc cấm đưa vũ khí hạt nhân vào lãnh thổ ngày càng trở nên thiếu thực tế.

Bà lập luận rằng nếu Nhật Bản kỳ vọng Mỹ cung cấp một chiếc ô hạt nhân đáng tin cậy, lệnh cấm tuyệt đối đối với việc cho phép tàu chiến hoặc lực lượng Mỹ mang vũ khí hạt nhân tiến vào hay quá cảnh lãnh thổ Nhật Bản sẽ trở thành rào cản trong một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng.

Một vấn đề nổi cộm nữa là chuyện tàu ngầm hạt nhân. Theo báo Japan Times, tại cuộc họp ngày 10-11, Đảng Duy tân Nhật Bản (JIP) đề xuất đưa vấn đề này vào nội dung sửa đổi ba văn kiện an ninh trọng yếu. Trong khi đó, Dân chủ Tự do (LDP) chưa đề cập rõ lập trường về vấn đề này trong bản kiến nghị hồi tháng 6.

Viện dẫn tầm hoạt động hải quân ngày càng mở rộng của Trung Quốc, nghị sĩ kỳ cựu của JIP Seiji Maehara cho rằng Tokyo cần sở hữu ít nhất 8 tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân “càng nhanh càng tốt”.

Trong nội bộ LDP, nhiều tiếng nói vẫn liên tục kêu gọi sự thận trọng, trong đó có người nhận định việc sở hữu tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân phải được cân nhắc kỹ lưỡng do chi phí khổng lồ.

Theo Asahi Shimbun, Chính phủ Nhật Bản dự kiến vẫn duy trì về mặt hình thức cả ba nguyên tắc, nhưng sẽ mở cơ chế ngoại lệ cho nguyên tắc thứ ba về lệnh cấm đưa vũ khí hạt nhân vào lãnh thổ.

Nhật Bản tính phá lệ chuyện vũ khí hạt nhân - Ảnh 2.

Đại diện các đảng trong liên minh cầm quyền Nhật Bản tham dự cuộc họp cấp chuyên viên đầu tiên về việc sửa đổi ba văn kiện an ninh trọng yếu của nước này vào cuối năm nay, ngày 10-11 - Ảnh: JIJI

Nguồn cơn

Dù Tokyo đã tuân thủ nghiêm ngặt ba nguyên tắc phi hạt nhân suốt hơn 5 thập niên qua, những năm gần đây nhiều chính khách cấp cao Nhật Bản cho rằng việc áp dụng cứng nhắc các nguyên tắc này không còn phù hợp trước cục diện an ninh đang biến động tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Ba quốc gia láng giềng của Nhật Bản là Trung Quốc, Nga và Triều Tiên đều sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời đang mở rộng kho vũ khí cũng như các phương tiện phóng hạt nhân.

Nhật Bản hiện có quan hệ đối đầu “không mấy hữu hảo” với cả ba nước này. Trong khi đó, ba quốc gia trên lại đang tăng cường hợp tác quốc phòng, được coi là một xu hướng khiến giới hoạch định chính sách ở Tokyo không khỏi quan ngại.

Sự “khó đoán” của chính quyền Washington hiện nay cũng được cho là chất xúc tác khiến Tokyo tính lại chuyện hạt nhân.

Theo Hãng tin Reuters, những nghi ngại này gia tăng trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump 2.0 có những động thái cứng rắn với các đồng minh truyền thống, không chỉ riêng với Nhật mà còn có Hàn Quốc và các đối tác châu Âu.

Đã âm ỉ từ lâu

Theo trang EurAsian Times, trên thực tế, Nhật Bản từng ngầm thừa nhận rằng cam kết đối với nguyên tắc phi hạt nhân thứ ba không mang tính tuyệt đối.

Năm 2010, Ngoại trưởng Nhật Bản khi đó là ông Okada Katsuya từng phát biểu trước Quốc hội rằng nếu không thể bảo vệ an ninh quốc gia mà thiếu việc cho phép tàu chiến Mỹ mang vũ khí hạt nhân cập cảng, “chính phủ đương nhiệm sẽ đưa ra quyết định mang tính định đoạt vận mệnh của Nhật Bản và giải thích rõ với người dân”.

Năm 2022, Thủ tướng Abe Shinzo cũng từng đề xuất Tokyo nên thảo luận cơ chế chia sẻ vũ khí hạt nhân với Mỹ.

Đến tháng 7 năm nay, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Koizumi Shinjiro tuyên bố Tokyo cần mở một cuộc tranh luận về vũ khí hạt nhân.

Dẫn lời ông Koizumi, tờ Mainichi cho biết Nhật Bản “không thể né tránh việc đề cập” đến vấn đề này mãi mãi, do môi trường an ninh của Tokyo đã trở nên khắc nghiệt hơn.

Ngay trong dư luận Nhật Bản, quan điểm của công chúng vẫn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ ký ức lịch sử về thảm họa bom nguyên tử, dù thái độ đối với vấn đề này đang có những thay đổi.

Theo Hãng tin Reuters, một cuộc khảo sát hồi tháng 3-2025 cho thấy 41% số người được hỏi ủng hộ việc sửa đổi ba nguyên tắc phi hạt nhân của Nhật Bản. 

Tỉ lệ này cao hơn đáng kể so với mức 20% ghi nhận trong cuộc khảo sát tương tự được Viện Chiến lược Kioicho, một tổ chức nghiên cứu và tư vấn chính sách có trụ sở tại Tokyo, thực hiện ba năm trước đó.

Đọc tiếp Về trang Chủ đề

Bạn đang đọc bài viết "Hơn 50 năm tuân thủ 3 nguyên tắc phi hạt nhân, vì sao Nhật Bản tính nới lỏng?" tại chuyên mục Công nghệ - Xe. Mọi bài vở cộng tác xin gửi về địa chỉ email ([email protected]).