Trong bối cảnh đó, Khánh Hòa nổi lên như một không gian thử nghiệm quan trọng cho mô hình đô thị biển thế hệ mới - nơi giá trị không nằm ở những kỳ vọng ngắn hạn, mà ở khả năng tổ chức đời sống đô thị bền vững gắn với biển.
Từ đô thị tập trung sang cấu trúc đa cực ven biển
Trong suốt thế kỷ XX, mô hình đô thị tập trung - nơi dân cư, việc làm và dịch vụ dồn về các trung tâm lớn - đã tạo ra động lực tăng trưởng mạnh mẽ. Tuy nhiên, mô hình này cũng bộc lộ nhiều giới hạn: quá tải hạ tầng, chi phí sống tăng cao và áp lực môi trường ngày càng lớn.
Bước sang giai đoạn hiện nay, sự phát triển của công nghệ số, xu hướng làm việc linh hoạt và hệ thống giao thông liên vùng đã làm thay đổi cách con người lựa chọn nơi sinh sống. Trên thế giới, các đô thị biển không còn đóng vai trò "ngoại vi", mà trở thành một phần của cấu trúc đô thị đa cực - nơi cư trú, dịch vụ, văn hóa và đời sống cộng đồng cùng tồn tại.
Marina Bay (Singapore) hay HafenCity (Hamburg, Đức) là những ví dụ điển hình. Tại đó, không gian ven nước được tổ chức như "mặt tiền" của đô thị, với quảng trường, tuyến đi bộ, trung tâm thương mại và các công trình văn hóa hoạt động liên tục quanh năm, tạo nên nhịp sống ổn định và giá trị lâu dài.
Khánh Hòa và yêu cầu mới của đô thị ven biển
Tại Việt Nam, với lợi thế bờ biển dài và quỹ đất ven biển còn dư địa lớn, việc tái cấu trúc không gian phát triển theo hướng đô thị biển tích hợp đang trở thành một xu thế tất yếu. Sau quá trình sắp xếp và tái định vị địa giới hành chính, Khánh Hòa được xác định là một cực tăng trưởng mới với trọng tâm là kinh tế biển, năng lượng và công nghiệp hậu cần.
Hệ thống hạ tầng liên vùng như cao tốc Cam Lâm - Vĩnh Hảo, sân bay quốc tế Cam Ranh, sân bay Thành Sơn, cụm cảng nước sâu Cà Ná cùng mạng lưới quốc lộ đang từng bước hoàn thiện, tạo nền tảng cho sự dịch chuyển dài hạn của lực lượng lao động và dân cư. Thực tiễn này đặt ra một yêu cầu rõ ràng: Không gian đô thị ven biển không thể chỉ phục vụ khách du lịch, mà phải đáp ứng nhu cầu sinh sống, làm việc và tiêu dùng thường xuyên của cộng đồng cư trú thực.
Đô thị biển: Từ "điểm đến" sang "nơi ở"
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, những đô thị biển thành công trong dài hạn đều chuyển dịch từ mô hình nghỉ dưỡng mùa vụ sang mô hình đô thị tích hợp. Barangaroo (Sydney, Australia) hay Ellinikon (Athens, Hy Lạp) đều đặt không gian công cộng ven biển và đời sống cư dân địa phương ở vị trí trung tâm của quy hoạch, thay vì chỉ tối ưu cho du lịch.
Phối cảnh mặt bằng shophouse tại Bình Sơn Ocean Park. Ảnh: Bình Sơn Ocean Park
Tại Khánh Hòa, Bình Sơn Ocean Park là một dự án đáng chú ý khi được quy hoạch ngay trung tâm TP. Phan Rang - Tháp Chàm, đối diện biển Bình Sơn - Ninh Chữ và gắn trực tiếp với đô thị hiện hữu. Việc kết nối đồng bộ giữa dự án với hệ thống giao thông liên vùng giúp đô thị biển này không bị "đóng khung" trong phạm vi địa phương, mà tham gia vào mạng lưới đô thị - kinh tế rộng hơn.
Quan trọng hơn, cách tiếp cận phát triển hướng đến việc tổ chức nhịp sống ven biển liên tục - nơi ở, thương mại, dịch vụ và sinh hoạt cộng đồng cùng tồn tại - tương đồng với những mô hình đô thị biển đã chứng minh hiệu quả trên thế giới.
Trục lõi - yếu tố kích hoạt đời sống đô thị
Một điểm chung của các đô thị biển thế hệ mới là sự hình thành sớm các trục lõi thương mại - dịch vụ, đóng vai trò dẫn dắt nhịp sống và tích tụ giá trị. Tại HafenCity hay Marina Bay, các trục không gian trung tâm chính là nơi dòng người, dòng thương mại và các hoạt động văn hóa hội tụ.
Trong cấu trúc của Bình Sơn Ocean Park, trục thương mại trung tâm được xác định là khu vực khởi tạo đời sống đô thị, với nhà thương mại cao tầng, quảng trường và tiện ích công cộng. Việc hình thành sớm trục lõi không chỉ giúp đô thị vận hành ngay từ giai đoạn đầu, mà còn là yếu tố then chốt để hình thành cộng đồng cư trú thực - nền tảng của một đô thị biển bền vững.
Giá trị bất động sản trong chu kỳ mới
Khi thị trường bất động sản bước vào giai đoạn sàng lọc, giá trị không còn được đo chủ yếu bằng tốc độ tăng giá, mà bằng khả năng sử dụng, khai thác và đóng góp vào đời sống đô thị. Những dự án có hạ tầng hoàn thiện, pháp lý rõ ràng và khả năng vận hành sớm đang nắm giữ lợi thế trong dài hạn.
Sở hữu lợi thế "mặt tiền biển – lõi đô thị", Bình Sơn Ocean Park trong tâm điểm kết nối hạ tầng chiến lược của toàn vùng. Ảnh: Bình Sơn Ocean Park
Bình Sơn Ocean Park (Khu đô thị biển Bình Sơn – Ninh Chữ (đô thị Đông Bắc Khu K2) được phát triển theo hướng đó, tập trung vào khả năng đưa sản phẩm vào sử dụng ngay, phục vụ đồng thời nhu cầu ở thực, kinh doanh dịch vụ và lưu trú trung – dài hạn. Đây cũng là cách nhiều đô thị biển quốc tế đã lựa chọn để tạo dòng tiền ổn định và tích lũy giá trị bền vững.
Nhìn rộng hơn, sự xuất hiện của các đô thị biển tích hợp phản ánh một chuyển dịch tư duy quan trọng trong phát triển đô thị tại Việt Nam: Từ "khai thác đất ven biển" sang "tổ chức không gian sống ven biển". Trong chu kỳ phát triển mới, câu hỏi đặt ra không chỉ là giá bán hay vị trí, mà là vai trò của mỗi dự án trong tổng thể không gian đô thị và chiến lược phát triển vùng. Với Khánh Hòa, những mô hình đô thị biển gắn với đời sống thực sẽ là chìa khóa cho tăng trưởng bền vững trong dài hạn.
Nhiều đô thị biển trên thế giới đã thành công khi chuyển dịch từ mô hình nghỉ dưỡng sang tổ chức không gian sống ven nước bền vững.
Marina Bay (Singapore) coi biển là "mặt tiền" đô thị, với quảng trường, lối đi bộ và tổ hợp thương mại - văn hóa hoạt động quanh năm.
HafenCity (Hamburg, Đức) tái phát triển khu cảng cũ thành đô thị tích hợp, mở rộng lõi trung tâm ra ven nước và ưu tiên khả năng vận hành sớm.
Barangaroo (Sydney, Australia) đặt không gian công cộng và cảnh quan tự nhiên làm trung tâm, biến khu ven biển thành nơi sinh hoạt thường xuyên của cư dân.
Ellinikon (Athens, Hy Lạp) nhấn mạnh triết lý tổ chức không gian sống trước khi khai thác giá trị bất độn
