Máy bay mạnh hơn chim, vì sao lại sợ một cánh diều?

Toàn cảnh tọa đàm "Từ drone đến diều: Bài toán an toàn hàng không trong lòng đô thị" - Ảnh: QUANG ĐỊNH

Với sân bay Tân Sơn Nhất, nơi cao điểm có thể phục vụ hơn 1.000 chuyến bay/ngày, một vật thể nhỏ xuất hiện sai chỗ có thể lập tức tạo ra hiệu ứng dây chuyền trên bầu trời.

Từ drone, diều uy hiếp sân bay đến câu chuyện kinh tế tầm thấp

Nhà báo Lê Cao Cường - Phó tổng biên tập báo Tuổi Trẻ, phát biểu khai mạc tọa đàm - Ảnh: QUANG ĐỊNH

Phát biểu tại tọa đàm "Từ drone đến diều: Bài toán an toàn hàng không trong lòng đô thị" chiều 21-8, ông Lê Cao Cường, Phó tổng biên tập báo Tuổi Trẻ, cho biết những sự cố drone, diều xuất hiện gần sân bay Tân Sơn Nhất thời gian qua cho thấy một vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc.

Chỉ một vật thể nhỏ xuất hiện không đúng nơi, đúng lúc cũng có thể khiến hoạt động cất, hạ cánh bị gián đoạn, nhiều chuyến bay và hàng nghìn hành khách bị ảnh hưởng.

"Điều đó cho thấy một vật thể rất nhỏ trên bầu trời cũng có thể tạo ra tác động rất lớn dưới mặt đất", ông Cường nói.

Tuy nhiên, theo ông, nếu chỉ nhìn drone như một nguy cơ thì chưa đủ. Drone ngày càng được ứng dụng trong nông nghiệp, vận chuyển, khảo sát công trình và nhiều lĩnh vực khác, xa hơn là mở ra một lĩnh vực mới: kinh tế tầm thấp.

Bài toán đặt ra vì vậy không chỉ là phát hiện, xử lý drone xâm nhập khu vực nhạy cảm, mà còn phải xây dựng mô hình quản trị không gian tầm thấp.

Ông Lê Cao Cường - Phó tổng biên tập báo Tuổi Trẻ

"Muốn phát triển kinh tế tầm thấp, trước hết phải quản trị được không gian tầm thấp. Quản lý tốt không phải để hạn chế sự phát triển, mà để tạo không gian cho công nghệ phát triển an toàn, trật tự và bền vững" - ông Cường nhấn mạnh.

Ông Tô Tử Hà - Phó tổng giám đốc Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), cho biết UAV đang được sử dụng ngày càng phổ biến nhờ chi phí thấp và khả năng ứng dụng rộng. Tuy nhiên, tại các sân bay và khu vực lân cận, việc giám sát loại phương tiện này đang trở thành thách thức lớn.

Ông Tô Tử Hà - Phó tổng giám đốc Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) - Ảnh: QUANG ĐỊNH

Theo số liệu ông Hà dẫn tại tọa đàm, đến nay đã có khoảng 28 vụ việc ảnh hưởng đến hoạt động hàng không dân dụng, khiến tàu bay phải chuyển hướng, hạ cánh xuống sân bay khác hoặc hoạt động khai thác phải tạm dừng.

Điển hình là vụ UAV xuất hiện gần Tân Sơn Nhất mới đây khiến hoạt động cất, hạ cánh phải gián đoạn hai lần. Theo số liệu ông Hà nêu, 56 chuyến bay bị ảnh hưởng, trong đó 24 chuyến chuyển hướng, 18 chuyến bay chờ và 14 chuyến dừng chờ cất cánh.

Đáng chú ý, Tân Sơn Nhất là sân bay có mật độ khai thác rất lớn. Số liệu của ACV cho thấy trong những ngày cao điểm, sân bay từng phục vụ hơn 1.000 chuyến/ngày, có thời điểm đạt 48 chuyến/giờ. Dịp cao điểm Tết 2026, ACV dự kiến ngày cao nhất có thể đạt khoảng 1.025 chuyến bay và 145.000 lượt khách.

Bởi vậy, theo ông Hà, việc gián đoạn khoảng 60 phút tại một sân bay như Tân Sơn Nhất "không phải thời gian nhỏ". Thiệt hại cũng không dừng ở những chuyến bay phải chờ trên trời hoặc dưới mặt đất. Một chuyến chậm có thể khiến hành khách lỡ chuyến nối tiếp, kéo theo việc điều chỉnh tàu bay, tổ bay, lịch khai thác và ảnh hưởng dây chuyền đến nhiều sân bay khác.

"Máy bay phải tránh diều"

Theo ông Hà, nhiều người vẫn thắc mắc vì sao một UAV hoặc cánh diều rất nhỏ so với máy bay lại có thể khiến sân bay phải dừng khai thác.

Ông nhắc lại câu hỏi ACV từng nhận được khi tuyên truyền tại khu dân cư gần sân bay: "máy bay mạnh hơn chim, tại sao lại sợ một cánh diều?".

Khi tàu bay cất hoặc hạ cánh với tốc độ khoảng 200-300km/h, một vật thể dù nhỏ khi va chạm cũng có thể tạo lực tác động lớn và gây hư hỏng. "Nếu cánh diều xuất hiện trên đường bay thì máy bay phải tránh diều, chứ không thể chờ diều tránh máy bay" - ông Hà nói.

Không chỉ UAV, diều, mà bóng bay và những vật thể bay khác cũng có thể trở thành nguy cơ nếu xuất hiện trong vùng hoạt động của tàu bay.

Thực tế, nguy cơ này không mới. Thống kê của Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất trong 6 tháng đầu năm 2024 cho thấy các trường hợp tàu bay bị chiếu laser, tổ lái phát hiện flycam/drone chiếm 20,3% số sự cố được thống kê tại cảng, đứng thứ hai trong các nhóm nguyên nhân được ghi nhận.

Lãnh đạo quản lý hàng không trao đổi tại tọa đàm - Ảnh: QUANG ĐỊNH

Cảnh báo có drone, phải coi nguy cơ là có thật

Theo ông Hà, nguyên tắc cao nhất của hàng không là an toàn. Vì vậy, khi nhận được thông tin về UAV, dù chưa xác định ngay độ chính xác, cơ quan điều hành vẫn phải xử lý trên cơ sở coi nguy cơ có thể tồn tại.

Hoạt động cất, hạ cánh có thể phải tạm dừng cho đến khi khu vực được xác định an toàn. Cảng hàng không, cảng vụ, công an, quân đội và chính quyền địa phương đồng thời phải vào cuộc xác minh vật thể, tìm người điều khiển và xử lý.

Khó khăn lớn nhất hiện nay là phát hiện drone đang ở đâu. Drone nhỏ, cơ động, liên tục thay đổi vị trí. Trong khi đó, phi công đang điều khiển máy bay ở tốc độ cao nên rất khó xác định chính xác khoảng cách và vị trí vật thể. Có trường hợp UAV được báo cáo ở độ cao 300m, 500m, thậm chí khoảng 1.800m.

Khi thông tin chuyển xuống mặt đất, lực lượng chức năng có thể phải rà soát một khu vực rất rộng.