Bác sĩ khoa nam học, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 thăm khám cho bệnh nhân - Ảnh: BVCC
ThS.BS Lê Đức Phúc - khoa Nam học, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 - chia sẻ đây là những câu hỏi rất phổ biến trong thực hành nam khoa. Hiểu về quá trình hình thành tinh trùng sẽ giúp nam giới chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe sinh sản và chuẩn bị tốt cho kế hoạch làm cha.
Một tinh trùng cần gần 3 tháng để trưởng thành
Tinh trùng được sản xuất tại tinh hoàn, nơi chứa hàng trăm ống sinh tinh cuộn xoắn. Đây là "nhà máy" diễn ra quá trình phân chia và biệt hóa của các tế bào mầm để tạo thành tinh trùng trưởng thành.
Ở nam giới khỏe mạnh, quá trình này diễn ra liên tục. Trung bình, cơ thể có thể sản xuất khoảng 1.000 tinh trùng trong mỗi nhịp tim, tương đương hàng chục triệu tinh trùng mỗi ngày. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy chất lượng tinh trùng đang có xu hướng giảm trên phạm vi toàn cầu.
Theo nghiên cứu công bố trên Human Reproduction Update năm 2022, mật độ và tổng số lượng tinh trùng của nam giới đã giảm khoảng 51,6% trong giai đoạn 1973-2018. Các yếu tố được cho có liên quan gồm ô nhiễm môi trường, căng thẳng kéo dài, hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, thừa cân và lối sống ít vận động.
Theo bác sĩ Phúc, quá trình hình thành tinh trùng không diễn ra trong vài ngày. Từ một tế bào mầm ban đầu đến khi trở thành tinh trùng hoàn chỉnh cần khoảng 72 - 74 ngày. Sau đó, tinh trùng tiếp tục di chuyển đến mào tinh, nơi chúng lưu lại thêm khoảng 10 - 14 ngày để hoàn thiện khả năng di động và chức năng sinh sản.
Như vậy, toàn bộ chu kỳ hình thành và trưởng thành của một tinh trùng kéo dài khoảng 70-90 ngày. Đây cũng là lý do những thay đổi về lối sống hoặc điều trị thường chỉ phản ánh trên kết quả tinh dịch đồ sau khoảng 3 tháng.
Khác với nhiều cơ quan khác, tinh hoàn nằm trong bìu nhằm duy trì nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt khoảng 1 - 2°C. Đây là điều kiện thuận lợi để quá trình sinh tinh diễn ra bình thường.
Khi nhiệt độ vùng bìu tăng kéo dài, chẳng hạn do sốt cao, giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc một số thói quen sinh hoạt chưa phù hợp, quá trình sinh tinh có thể bị ảnh hưởng, làm giảm chất lượng tinh trùng.
Tinh dịch được tạo thành như thế nào?
Khi xuất tinh, tinh trùng từ mào tinh sẽ được vận chuyển qua ống dẫn tinh và hòa trộn với dịch tiết của các tuyến phụ. Trong đó dịch từ túi tinh chiếm khoảng 60 - 70% thể tích tinh dịch; dịch từ tuyến tiền liệt chiếm khoảng 20 - 30%.
Các thành phần này có vai trò cung cấp năng lượng, bảo vệ tinh trùng và tạo môi trường thuận lợi để tinh trùng di chuyển.
Do chu kỳ sinh tinh kéo dài gần 3 tháng, những thói quen hiện tại sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tinh trùng trong thời gian tới. Để duy trì sức khỏe sinh sản, nam giới không nên hút thuốc lá, hạn chế rượu bia.
Duy trì cân nặng hợp lý và tập luyện thường xuyên; ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng kéo dài; Khám nam khoa định kỳ hoặc khi có dấu hiệu bất thường; tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ nếu đang điều trị vô sinh hoặc hiếm muộn.
Việc cải thiện chất lượng tinh trùng cần có thời gian. Trong đa số trường hợp, nam giới nên kiên trì thực hiện lối sống lành mạnh và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ trong ít nhất 3 - 6 tháng để đạt hiệu quả tối ưu.
