Hơn 20 năm trước, đôi bờ Ngự Hà trong Kinh thành Huế (phường Phú Xuân) từng bị lấn chiếm làm nhà ở, hàng quán; lòng sông ngập bèo tây, rau muống, rác thải khiến nhếch nhác, biến dạng. TP. Huế đã triển khai các dự án giải tỏa nhà cửa, chỉnh trang, nạo vét lòng sông, tôn tạo hệ thống kè đá, xử lý ô nhiễm môi trường, xây dựng đường dạo, hệ thống chiếu sáng ven sông. Nhờ đó, Ngự Hà dần khôi phục diện mạo xưa, trở thành không gian cảnh quan đặc trưng giữa lòng Kinh thành. Tuy nhiên, trong thời gian dài, dòng sông cổ không được phát huy giá trị, khai thác du lịch, vận tải đường thủy...
Mới đây, UBND TP. Huế đã công bố mở luồng sông Ngự Hà dài khoảng 3,5km, dự kiến khai thác từ ngày 10/4 tới. Tuyến luồng bắt đầu từ khu vực hạ lưu cầu Thanh Long - nơi giao giữa sông Đông Ba với Ngự Hà, kết thúc tại thượng lưu cầu đường sắt Thủy Quan, điểm nối với sông Kẻ Vạn. Luồng được phân cấp kỹ thuật cấp VI, phù hợp phương tiện thủy nội địa cỡ nhỏ, mở ra hướng khai thác giao thông - du lịch trên hệ thống sông nội đô.
Cùng với việc mở luồng, đề án khai thác du lịch bằng thuyền điện trên sông Ngự Hà và các chi lưu đang được xúc tiến, dự kiến vận hành từ dịp 30/4 năm nay. Giai đoạn đầu sẽ đưa vào hoạt động khoảng 10-15 phương tiện thuyền điện thiết kế phù hợp không gian di sản, bảo đảm an toàn và thẩm mỹ. Sản phẩm hướng đến ba nhóm chính là vận chuyển khách sau tham quan, đưa khách từ bên ngoài vào khu di sản và các trải nghiệm tham quan, ẩm thực, văn hóa trên sông.
Hạ tầng bến bãi dự kiến bố trí các bến tại khu vực Phùng Hưng, Đông Ba, công viên Phú Xuân, Diệu Đế, bến Hề, Kim Long và Tòa Khâm, kết nối không gian Kinh thành với hệ thống sông Hương. Các điểm dừng được định hướng phát triển thành không gian dịch vụ, nhà chờ, điểm check-in; mô hình thuyền điện hướng tới “du lịch xanh”, giảm phát thải và tạo cách tiếp cận mới với di sản.
Theo bà Trần Thị Hoài Trâm - Giám đốc Sở Du lịch TP. Huế, việc kết nối tuyến Ngự Hà với các sản phẩm trên sông Hương và không gian văn hóa nội đô sẽ hình thành chuỗi trải nghiệm đa dạng, từ tham quan di sản, thưởng thức ẩm thực đến khám phá làng nghề, nghệ thuật. Qua đó góp phần kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng chi tiêu và nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến Huế.
Ngành du lịch cũng xác định vai trò của cộng đồng, người dân trong chuỗi giá trị này. Các điểm dừng ven sông được quy hoạch gắn với làng nghề, ẩm thực và không gian văn hóa địa phương, kết hợp dịch vụ “trên bến dưới thuyền”, tạo điều kiện để người dân tham gia cung cấp dịch vụ, từng bước chuyển đổi sinh kế theo hướng bền vững.
Ngự Hà là dòng sông bán nhân tạo, nhiều đoạn hình chữ L, được đào từ nhánh cũ sông Hương để vận chuyển hàng hóa và điều tiết nước cho nội thành. Năm 1805, triều Gia Long cho khơi đào đoạn đầu với tên Thanh Câu; đến năm 1825, triều Minh Mạng đào nối đến sông Kẻ Vạn và đổi tên thành Ngự Hà. Dòng sông dài khoảng 3,7km, nối sông Kẻ Vạn với sông Đông Ba, chia Kinh thành thành hai phần Nam - Bắc, đồng thời góp phần tiêu thoát nước cho khu vực nội đô.
Trên sông hiện còn hệ thống cầu, cống cổ xưa như Tây Thành Thủy Quan, Vĩnh Lợi, Khánh Ninh, Ngự Hà (cầu Kho, Khố kiều), Đông Thành Thủy Quan…
Cầu Ngự Hà trên đường Đinh Tiên Hoàng là cầu lớn nhất, có ba cửa cống và bên cầu dựng tấm bia “Ngự chế Ngự Hà bi ký” do vua Minh Mạng soạn, ghi lại nguồn gốc tên sông và vai trò phục vụ đi lại, sinh hoạt của người dân, quan binh. Theo tìm hiểu của PV, việc mở luồng và khai thác du lịch sông Ngự Hà rất được người dân Huế quan tâm, đồng tình và kỳ vọng sẽ đánh thức dòng “sông vua”, trả lại sức sống cho không gian di sản độc đáo, riêng có giữa lòng Kinh thành Huế.
