Quốc Tử Giám Huế được vua Gia Long xây dựng năm 1803, tiền thân là Đốc Học Đường, đến năm 1908 dưới triều vua Duy Tân mới được dời về vị trí hiện nay tại số 1 đường 23 Tháng 8 (phường Phú Xuân, Tp.Huế). Đây là trung tâm giáo dục cao nhất của triều Nguyễn, nơi đào tạo hơn 500 tiến sĩ, phó bảng, minh chứng sinh động cho truyền thống hiếu học của dân tộc.
Di tích nổi bật với Di Luân Đường, tòa nhà trung tâm mang kiến trúc gỗ truyền thống, từng là nơi giảng dạy, tổ chức các hoạt động học thuật quan trọng. Trong nhiều năm, công trình này được sử dụng làm trụ sở Bảo tàng Lịch sử Huế.
Tuy nhiên, theo kết quả kiểm định của Sở Xây dựng Tp.Huế, Di Luân Đường hiện đã hư hỏng nặng, được xếp vào diện công trình nguy hiểm cấp C. Nhiều cột gỗ bị mục ruỗng, biến dạng, khả năng chịu lực suy giảm nghiêm trọng, không còn đảm bảo an toàn trong quá trình sử dụng thông thường, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cục bộ.
Không chỉ Di Luân Đường, hàng loạt hạng mục khác trong quần thể Quốc Tử Giám như nhà Học tả – Học hữu, Giám sinh tả – Giám sinh hữu… cũng xuống cấp nặng nề.
Dãy nhà học bên trái Di Luân Đường, nơi các giám sinh triều Nguyễn từng theo học đã hư hỏng nghiêm trọng. Dãy nhà này từng xảy ra hỏa hoạn vào năm 2022 khiến một phần mái dãy trưng bày bị sập.
Nhiều cấu kiện bị đổ sụp buộc cơ quan quản lý phải đặt biển cảnh báo người dân, du khách.
Dãy nhà Học tả- Học Hữu cũng đã hư hại, phần trần ốp và mái trên đã bong và đổ sụp.
Thông tin từ Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, để “hồi sinh” lại di tích Quốc Tử Giám, đơn vị vừa khởi công dự án “Bảo tồn, tôn tạo thích nghi di tích Quốc Tử Giám – Kinh thành Huế” với tổng kinh phí hơn 108 tỷ đồng.
Dự án tập trung tu bổ đồng bộ các công trình chính như Di Luân Đường, nhà Học tả – Học hữu, hai nhà Giám sinh tả/hữu, nhà Trù, Kiều gia, bia Huỳnh Tự Thư Thanh, cổng Tam quan, cùng hệ thống hạ tầng kỹ thuật, phòng cháy chữa cháy, sân vườn và bãi đỗ xe.
Dự án do liên danh Công ty Cổ phần Tu bổ Di tích Huế – Công ty TNHH Thành Công Lighting – Công ty TNHH Đầu tư Xây dựng và Phòng cháy chữa cháy HBT thi công. Tiến độ thực hiện từ tháng 1/2026 đến tháng 10/2029 hoàn thành. Ảnh phối cảnh dự án khi hoàn thiện.
Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, việc bảo tồn, tôn tạo di tích Quốc Tử Giám được đánh giá là hết sức cấp thiết, không chỉ nhằm chống xuống cấp một di sản thế giới đã được UNESCO công nhận, mà còn góp phần hoàn thiện tổng thể kiến trúc Quần thể di tích Cố đô Huế.
Sau khi hoàn thành, dự án được kỳ vọng sẽ khôi phục không gian khoa cử xưa, đồng thời kết nối Quốc Tử Giám với các điểm di tích lân cận như Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế (điện Long An), di tích Cơ Mật Viện…, hình thành tuyến tham quan – trải nghiệm văn hóa, giáo dục giàu giá trị lịch sử, góp phần phát huy hiệu quả di sản trong đời sống đương đại.
