Ông Trump bắt tay với phía Israel để phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hôm 28-2, cho đến nay cuộc chiến đã sang tháng thứ 6 - Ảnh: REUTERS
Những mục tiêu đầy tham vọng được chính quyền Tổng thống Donald Trump đưa ra khi xung đột với Iran nổ ra đang lần lượt mờ nhạt, trong khi các ưu tiên mới như mở lại eo biển Hormuz, ổn định giá năng lượng và gây sức ép kinh tế ngày càng được đặt lên hàng đầu.
Khi "chiến thắng" ngày càng được định nghĩa hẹp hơn
Nhìn lại thời điểm bắt đầu cuộc chiến, Mỹ đã đặt ra các mục tiêu gồm buộc Iran đầu hàng hoàn toàn, thay đổi chế độ, bảo đảm Tehran không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân và chấm dứt hỗ trợ cho các lực lượng đồng minh ở Trung Đông như Hezbollah.
Tuy nhiên, ngay cả khi đó, danh sách mục tiêu cũng không hoàn toàn thống nhất. Tùy quan chức phát biểu, Washington có lúc đề cập việc phá hủy cơ sở hạ tầng tên lửa Iran, có lúc lại đề cao yếu tố loại bỏ năng lực hải quân và không quân nước này hoặc đặt mục tiêu cắt nguồn hỗ trợ cho các lực lượng đồng minh trong khu vực.
Gần sáu tháng sau, phần lớn bức tranh đó không còn xuất hiện trong những phát biểu mới nhất của chính quyền Trump.
Mục tiêu thay đổi chế độ đã âm thầm biến mất. Biên bản ghi nhớ mà Mỹ - Iran ký hồi tháng 6 cũng không đề cập cụ thể đến chương trình tên lửa đạn đạo hay sự hỗ trợ của Tehran dành cho các lực lượng đồng minh - những vấn đề từng được Washington nhấn mạnh.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian chụp ảnh cùng bản MoU Mỹ - Iran đã có đầy đủ chữ ký của ông và ông Trump - Ảnh: IRNA
Ngay cả yêu cầu hạt nhân, vốn xuyên suốt được coi là lý do cốt lõi của cuộc chiến, cũng có dấu hiệu được diễn giải linh hoạt hơn.
Thay vì chỉ nhấn mạnh yêu cầu Iran giao nộp uranium làm giàu, ông Trump từng lập luận rằng chương trình hạt nhân Iran có thể đã bị phá hủy đủ nghiêm trọng, vật liệu hạt nhân bị chôn quá sâu để lấy lên và Mỹ có thể giám sát từ không gian. Ông thậm chí tuyên bố Iran "đã được phi hạt nhân hóa".
Nói cách khác, thay vì buộc Tehran chấp nhận toàn bộ những điều kiện cứng rắn ban đầu, Washington dường như đang tìm cách xác định một ngưỡng thấp hơn, mà tại đó ông Trump có thể tuyên bố đã đạt được mục tiêu của cuộc chiến.
Phát biểu hôm 13-8 của Phó tổng thống JD Vance càng cho thấy sự thay đổi đó rõ hơn. Ông gọi việc bảo đảm dầu khí vùng Vịnh tiếp tục chảy ra thị trường thế giới, giữ giá năng lượng thấp cho người Mỹ là "mục tiêu số một", còn ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là "mục tiêu số hai".
Vấn đề nằm ở chỗ giá năng lượng chưa từng là một trong những mục tiêu được Washington đặt ra khi phát động cuộc chiến. Eo biển Hormuz cũng vẫn hoạt động như trước xung đột.
Vì vậy, nếu mở lại Hormuz và ổn định giá dầu trở thành thước đo quan trọng của tuyên bố chiến thắng, Mỹ trên thực tế đang ưu tiên khắc phục một hệ quả do chính cuộc chiến tạo ra, thay vì làm thay đổi Iran như kế hoạch.
Eo biển Hormuz là một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới, đặc biệt với thị trường năng lượng. Do đó bất kỳ sự gián đoạn hoạt động nào ở khu vực này đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến giá dầu trên toàn cầu - Ảnh: REUTERS
Tìm lối ra bằng sức ép kinh tế
Sự thu hẹp mục tiêu diễn ra song song với một thay đổi khác: ông Trump đang chuyển từ đe dọa leo thang quân sự sang đặt cược nhiều hơn vào sức ép kinh tế.
Đầu tháng 8, Tổng thống Mỹ vẫn cảnh báo Iran có thể phải hứng chịu những cuộc tấn công ở mức độ "chưa từng thấy kể từ Thế chiến 2". Chỉ ít ngày sau, ông tuyên bố Washington đang "hạ nhiệt" và muốn gây sức ép kinh tế lên Tehran.
Sự đảo chiều này đặc biệt đáng chú ý, bởi ông Trump từng dùng chính sự thất bại của hàng chục năm trừng phạt từ các đời Chính phủ Mỹ trước để biện minh cho việc sử dụng vũ lực phát động cuộc chiến.
Giờ đây, sau nhiều tháng không kích chưa đem lại một kết thúc nhanh chóng, công cụ mà Washington từng cho là không đủ, nay lại trở thành một phần quan trọng trong nỗ lực tìm đường kết thúc chiến tranh.
Điều đó không có nghĩa sức ép kinh tế không tạo ra tác động. Xuất khẩu dầu của Iran đã giảm mạnh, trong khi nền kinh tế nước này chịu thêm sức ép từ chiến sự, phong tỏa đường biển và các biện pháp trừng phạt.
Đống đổ nát ở một trung tâm sửa chữa ô tô ở phía đông thủ đô Iran, nơi đã trúng cuộc tấn công bằng tên lửa ngày 1-3 - Ảnh: AFP
Nhưng vấn đề, theo chuyên gia Richard Nephew thuộc Đại học Columbia - người từng tham gia chỉ đạo chiến lược trừng phạt Iran dưới thời chính quyền Barack Obama - là sức ép chỉ thực sự có ý nghĩa khi Washington xác định rõ nó nhằm buộc Iran phải làm gì.
Trong khi đó, trọng tâm của ông Trump đã liên tục chuyển từ hạt nhân sang Hormuz rồi tên lửa đạn đạo.
"Ông Trump đã liên tục tự làm suy yếu vị thế của mình thông qua việc sử dụng sức mạnh quân sự không hiệu quả, không trình bày rõ ràng mục tiêu và liên tục dao động trong vấn đề đàm phán", ông chia sẻ với Hãng tin AP.
Bối cảnh trong nước cũng khiến việc kéo dài cuộc xung đột trở nên khó khăn hơn. Chiến sự không được đa số người Mỹ ủng hộ, giá năng lượng vẫn là vấn đề nhạy cảm, trong khi Đảng Cộng hòa chuẩn bị bảo vệ thế đa số mong manh tại Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tới đây vào tháng 11.
Nhìn lại sau gần sáu tháng xung đột, khoảng cách giữa những gì Mỹ từng muốn đạt được và những gì Washington hiện coi là ưu tiên đã thu hẹp đáng kể.
Câu hỏi giờ đây là liệu đó là sự điều chỉnh chiến lược theo thực tế, hay chính quyền ông Trump đang hạ thấp tiêu chuẩn chiến thắng để tìm lối ra khỏi cuộc chiến đã tiêu hao quá nhiều này.
