Nằm sâu 17m dưới lòng đất, siêu công nghệ Nhật Bản xuất sắc hoàn thành nhiệm vụ tại Việt Nam, vỡ ra nhiều chuyện

Ảnh minh họa

Ngày 13/4, sâu dưới lòng đất Hà Nội, cỗ máy đào hầm TBM số 2 mang tên "Táo Bạo" đã hoàn thành hành trình tại ga ngầm S12, chính thức khép lại công tác khoan hai đường hầm dài 4 km của tuyến đường sắt đô thị Nhổn - Ga Hà Nội. Theo Bộ Xây dựng, hành trình này diễn ra trong điều kiện đô thị lõi đông dân cư, đòi hỏi năng lực kiểm soát rủi ro khắt khe về biến dạng, sụt lún để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho các công trình trên mặt đất.

Đằng sau một tuyến metro không chỉ là đường ray, nhà ga hay đoàn tàu. Đó còn là năng lực khảo sát địa chất, xử lý nền đất yếu, vận hành thiết bị đào hầm và kiểm soát rủi ro kỹ thuật. Đây là những công việc ít được nhìn thấy khi công trình hoàn thành, nhưng có thể quyết định tiến độ, chi phí và độ an toàn của cả dự án.

Thực tế này phản ánh một vấn đề vĩ mô lớn hơn của nền kinh tế: Khi quy mô đầu tư công ngày càng lớn, khả năng làm chủ những công đoạn có hàm lượng kỹ thuật cao đã trở thành thước đo cốt lõi cho sức mạnh nội sinh của nền công nghiệp quốc gia.

Thách thức này càng đáng chú ý khi Việt Nam chuẩn bị triển khai những dự án có quy mô chưa từng có. Theo Nghị quyết 172/2024/QH15, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam dài 1.541 km sẽ được triển khai với sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 67 tỷ USD, phấn đấu cơ bản hoàn thành vào năm 2035. Đây không đơn thuần là một dự án giao thông trọng điểm, với quy mô vốn chưa từng có, đại dự án này mở ra nhu cầu rất lớn về vật liệu, cấu kiện, thiết bị, công nghệ thi công và nhân lực kỹ thuật.

Tuy nhiên, cơ hội thị trường không đồng nghĩa doanh nghiệp trong nước nghiễm nhiên nắm giữ được những phần việc có giá trị cao. Một số liệu đáng chú ý được Bộ Công Thương công bố năm 2025 cho thấy tỷ lệ nội địa hóa trong lĩnh vực cơ khí chế tạo của Việt Nam mới đạt khoảng 15-20%. Đây không phải tỷ lệ riêng của ngành xây dựng hạ tầng, song phần nào phản ánh những hạn chế về năng lực sản xuất công nghiệp có liên quan.

Nếu phần lớn thiết bị chuyên dụng, công nghệ và dịch vụ kỹ thuật phức tạp tiếp tục phải mua từ bên ngoài, một phần đáng kể cơ hội tạo ra giá trị gia tăng sẽ không được chuyển hóa thành năng lực nội sinh. Nhận thức được điều này, khung chính sách đang có những chuyển động mạnh mẽ. Nghị quyết 188/2025/QH15 về phát triển đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM đã quy định: các gói thầu phải ưu tiên sử dụng hàng hóa, dịch vụ trong nước có thể sản xuất. Đặc biệt, hồ sơ mời thầu quốc tế bắt buộc phải có điều khoản cam kết chuyển giao công nghệ.

Do đó, quá trình xây dựng hạ tầng không chỉ để giải quyết bài toán giao thông, mà phải được sử dụng như một đòn bẩy kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp quốc gia. Vấn đề còn lại là các doanh nghiệp Việt sẽ đón bắt cơ hội này như thế nào?

Thực tế, quá trình nâng cao năng lực công nghệ của ngành hạ tầng không nhất thiết bắt đầu bằng những dự án hàng chục tỷ USD. Đôi khi, bước ngoặt xuất phát từ một cấu kiện nhỏ dưới dầm cầu, hoặc cơ hội tham gia vận hành thiết bị trong một gói thầu quốc tế. Đó cũng là hai hướng đi đang được một số doanh nghiệp Việt Nam theo đuổi: Tự sản xuất những sản phẩm kỹ thuật từng phải nhập khẩu và tích lũy năng lực thực hiện các công đoạn thi công phức tạp.

Công ty CP Thương mại, Tư vấn và Xây dựng Vĩnh Hưng được vinh danh tại Lễ công bố sản phẩm đạt thương hiệu quốc gia Việt Nam lần thứ 10 năm 2026

Ở hướng đi thứ nhất, Công ty CP Thương mại, Tư vấn và Xây dựng Vĩnh Hưng là một minh chứng cho sự chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Được thành lập từ năm 2006, Vĩnh Hưng ban đầu chỉ đóng vai trò thương mại, phân phối vật tư nước ngoài. Tuy nhiên, bước ngoặt chiến lược đã diễn ra vào năm 2014 khi doanh nghiệp này quyết định đầu tư R&D để nội địa hóa các sản phẩm đặc thù như gối cầu, khe co giãn và tường chống ồn.

Ở một hướng khác, Công ty CP Tập đoàn FECON lựa chọn phát triển năng lực thi công nền móng và công trình ngầm, lĩnh vực mà khả năng làm chủ công nghệ thường được tích lũy trực tiếp qua những dự án có độ phức tạp cao. Năng lực của FECON được hun đúc trực tiếp qua cọ xát với các chuẩn mực quốc tế. Điểm nhấn lịch sử diễn ra vào tháng 5/2017 tại dự án Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên, khi FECON trở thành nhà thầu Việt Nam đầu tiên trực tiếp vận hành cỗ máy đào hầm TBM, được đặt sâu 17m, dưới sự giám sát của chuyên gia Nhật Bản. 

Hai doanh nghiệp này cho thấy sự trưởng thành của chuỗi cung ứng nội địa. Sự ghi nhận này trở nên rõ nét thông qua kết quả xét chọn Thương hiệu Quốc gia Việt Nam năm 2026. Nếu Vĩnh Hưng lần thứ hai được xướng tên ở ba hạng mục sản phẩm: Gối cầu, khe co giãn, tường chống ồn; thì FECON đánh dấu lần thứ ba liên tiếp vinh danh trong lĩnh vực hạ tầng - công trình ngầm. Đáng chú ý, kỳ xét chọn năm 2026 nâng tỷ trọng tiêu chí "Đổi mới sáng tạo" lên tới 30%, cho thấy những doanh nghiệp sở hữu chiều sâu công nghệ và định hướng phát triển bền vững đang được đề cao.

Tuy nhiên, giá trị của một thương hiệu quốc gia không chỉ được đo bằng số lần nhận danh hiệu hay quy mô doanh nghiệp. Đằng sau mỗi sản phẩm đạt chuẩn, mỗi công nghệ được tiếp nhận và từng bước làm chủ là quá trình tích lũy tri thức, kinh nghiệm và năng lực sản xuất của người Việt. Những thành quả ấy có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một doanh nghiệp, bởi chúng góp phần tạo dựng nền tảng để ngành công nghiệp trong nước giảm dần sự phụ thuộc vào các nguồn lực bên ngoài.

Ở góc độ đó, niềm kiêu hãnh Việt Nam không chỉ đến từ những công trình mang tầm vóc quốc gia, mà còn được hình thành từ chính năng lực của người Việt trong việc thiết kế, sản xuất và làm chủ những công nghệ tạo nên các công trình ấy.

Nhìn rộng hơn, hành trình nâng cao vị thế doanh nghiệp Việt cũng chính là một phần trong quá trình xây dựng năng lực tự chủ của nền kinh tế. Bởi sau mỗi công trình hoàn thành, điều đáng quan tâm không chỉ là Việt Nam có thêm bao nhiêu kilomet cao tốc, bao nhiêu tuyến metro, mà còn là bao nhiêu công nghệ được làm chủ, bao nhiêu sản phẩm mang trí tuệ Việt được tạo ra và bao nhiêu doanh nghiệp trong nước đủ năng lực đảm nhận những phần việc khó hơn trong tương lai.

Đó cũng là lúc niềm kiêu hãnh Việt Nam được thể hiện bằng những thành tựu cụ thể, thay vì chỉ dừng lại ở khát vọng.