Quá nhỏ để mắt thường nhìn thấy, quá phức tạp để người bình thường hình dung cách hoạt động nhưng lại đang điều khiển cả thế giới, đó là chip bán dẫn. Chip bán dẫn không còn là câu chuyện riêng của giới công nghệ, mà đã trở thành ưu tiên hàng đầu của các quốc gia. Tự chủ trong thiết kế và sản xuất, đặc biệt là chip có yêu cầu bảo mật cao, là yếu tố then chốt mà các quốc gia hướng tới trong chiến lược công nghiệp bán dẫn của mình.
Việt Nam không nằm ngoài xu hướng đó. Bằng chiến lược xây dựng một nền tảng bán dẫn bảo mật, từ đó sinh ra nhiều thế hệ chip bán dẫn. VGC v1.0 - một con chip vi số mang thương hiệu "Make in Vietnam" ra đời. Đây là thành quả của khát vọng làm chủ công nghệ lõi và bảo vệ chủ quyền số quốc gia.
Trong nhiều năm qua, thế giới đã chứng kiến những sự cố nghiêm trọng bởi lỗ hổng công nghệ backdoor (cửa hậu) - một đoạn mã bí mật cài sẵn vào vi mạch ngay từ khâu thiết kế. Tin tặc có thể lợi dụng để chiếm quyền điều khiển thiết bị, đánh cắp dữ liệu mà người dùng không hề hay biết. Nhưng nhiều thiết bị lưu trữ thông tin bảo mật của Việt Nam vẫn phải phụ thuộc vào chip điều khiển ngoại nhập. Điều đó đồng nghĩa với một khoảng trống chiến lược, mà khoảng trống này không thể kéo dài mãi.
Với ngành Cơ yếu, yêu cầu ấy càng cấp thiết. Suốt hơn 80 năm qua, Ngành Cơ yếu Việt Nam đã hoàn toàn làm chủ các thuật toán mật mã trên phần mềm để bảo vệ bí mật nhà nước. Tuy nhiên, làm chủ thuật toán mật mã chưa đủ, cần kiểm soát cả nơi thuật toán được thực thi, nơi khóa được sinh ra, đồng thời bảo đảm khả năng chống lại các hình thức tấn công trực tiếp vào phần cứng.
Ở một dòng chảy khác, Viettel theo đuổi khát vọng làm chủ công nghệ lõi và bắt đầu từ nền móng của thiết kế. Theo đó, đội ngũ của Viettel chọn kiến trúc tập lệnh mở để chủ động phát triển bộ vi xử lý. Một bên làm chủ mật mã, một bên có năng lực thiết kế chip và công nghiệp hóa sản phẩm. Hai khát vọng, một đích đến, là nền móng công nghệ do Việt Nam làm chủ hoàn toàn.
Đảng, Chính phủ và Quân đội nhận thức rõ tầm quan trọng của công nghệ bán dẫn. Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã xác định: Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, và công nghệ lõi là yếu tố then chốt.
Đầu năm 2025, Quân ủy Trung ương ban hành nghị quyết về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quân đội, giao yêu cầu phát triển chip bán dẫn, các sản phẩm bảo mật, an toàn thông tin. Cụ thể hóa các chủ trương ấy, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã giao nhiệm vụ: Ban Cơ yếu Chính phủ và Tập đoàn Viettel cùng phát triển nền tảng bán dẫn bảo mật với sản phẩm đầu tiên là chip bảo mật.
Những thông số của con chip bảo mật đầu tiên của Việt Nam được tiết lộ
Để đáp ứng yêu cầu bảo vệ thông tin ngay trên phần cứng, Ban Cơ yếu Chính phủ và Tập đoàn Viettel cùng phát triển nền tảng bán dẫn bảo mật, với VGC v1.0 là sản phẩm đầu tiên.
Chip có kích thước đóng gói 10 × 10 mm, được chế tạo trên tiến trình CMOS 28 nm. Dựa trên kiến trúc tập lệnh mở RISC-V, đội ngũ kỹ sư thiết kế bộ xử lý và có thể chủ động kiểm chứng, điều chỉnh thiết kế.
Thuật toán mã khối MKV do Ban Cơ yếu Chính phủ nghiên cứu, phát triển được hiện thực hóa thành khối xử lý mật mã chuyên dụng trên VGC v1.0. Theo kết quả đo kiểm của hai bên, chip mã hóa, giải mã nhanh gấp khoảng 10 lần giải pháp thuần phần mềm trong cùng tác vụ. Bên cạnh hiệu năng xử lý, đội ngũ kỹ sư cũng áp dụng biện pháp kỹ thuật để bảo vệ bản thiết kế trước khi chuyển tới nhà máy chế tạo, nhằm hạn chế nguy cơ lộ lọt hoặc dịch ngược.
Sự ra đời của VGC v1.0 là minh chứng sắc nét cho mô hình hợp tác hiệu quả giữa Cơ quan quản lý/nghiệp vụ Nhà nước và Tập đoàn công nghệ quốc gia. Trong đó, Ban Cơ yếu Chính phủ xác định yêu cầu bảo mật, xây dựng thuật toán và tiêu chí đánh giá; Tập đoàn Viettel (chủ trì là Trung tâm Bán dẫn Viettel - Viettel Semi) đảm nhiệm thiết kế vi mạch và hiện thực hóa bản thiết kế thành chip.
Trong quý I/2026, lô chip VGC v1.0 đầu tiên đã vượt qua các hạng mục đo kiểm kỹ thuật, được cấp giấy chứng nhận với phạm vi sử dụng trong kinh tế - xã hội theo yêu cầu khắt khe của Ban Cơ yếu Chính phủ.
Trên thế giới, nhiều nhà sản xuất tích hợp chip hoặc phần cứng bảo mật chuyên dụng vào thiết bị số để hỗ trợ xử lý mật mã và bảo vệ dữ liệu, như Titan M trên một số thiết bị Pixel của Google hay Secure Enclave trên các nền tảng của Apple. VGC v1.0 cũng được phát triển theo định hướng đưa các chức năng mật mã và bảo vệ khóa xuống phần cứng; mỗi giải pháp có kiến trúc, chức năng và phạm vi ứng dụng riêng.
Tại Việt Nam, VGC v1.0 bước đầu được ứng dụng trong USB lưu trữ an toàn cho các cơ quan Đảng, Nhà nước và Quốc phòng. Định hướng tiếp theo là đưa chip VGC v1.0 xuất hiện trong USB Token cho chữ ký số, chip định danh hướng tới phục vụ hệ thống chứng thực chữ ký số quốc gia, nơi có hơn 2 triệu chứng thư số đang lưu hành. Xa hơn, năng lực thiết kế tích lũy qua VGC v1.0 mở ra hướng phát triển các dòng chip lưỡng dụng, phục vụ bảo vệ những hạ tầng trọng yếu như điện, nước, dầu khí và viễn thông.
Nền tảng bán dẫn bảo mật - bệ phóng cho các thế hệ chip do Việt Nam tự chủ
Bên cạnh con chip VGC v1.0, Lễ công bố đặc biệt nhấn mạnh ý nghĩa của nền tảng bán dẫn bảo mật. Với nền tảng này, đội ngũ Việt Nam làm chủ thiết kế từ gốc cùng quy trình kiểm chứng; giúp những sản phẩm sau kế thừa thành quả đã có thay vì bắt đầu lại từ đầu. Trên nền tảng chung đó, mỗi bên sẽ tiếp tục đi sâu vào thế mạnh của mình.
Về phía Ban Cơ yếu Chính phủ, trọng tâm là nghiên cứu, phát triển các thuật toán mật mã thế hệ mới, đáp ứng những thách thức an toàn thông tin trong giai đoạn tới. Trong đó có mật mã hậu lượng tử (kháng lượng tử) phục vụ trao đổi khóa và chữ ký số; mật mã hạng nhẹ cho các thiết bị Internet vạn vật có tài nguyên hạn chế; và thuật toán mã hóa có xác thực tốc độ cao cho các đường truyền dữ liệu lớn.
Về phía Viettel, Trung tâm Bán dẫn Viettel tiếp tục đi sâu vào công nghệ thiết kế chip: phát triển các lõi xử lý RISC-V hiệu năng cao thế hệ mới, xây dựng kiến trúc đa lõi và hoàn thiện quy trình thiết kế, kiểm chứng. Năng lực này là cơ sở để Viettel phát triển các dòng chip cho trí tuệ nhân tạo, viễn thông 6G, camera thông minh, Internet vạn vật, UAV và robot, từng bước giảm phụ thuộc vào chip nhập khẩu trong các lĩnh vực then chốt.
Kết quả của hai hướng nghiên cứu sẽ hội tụ trên cùng một nền tảng. Thuật toán mới của Ban Cơ yếu Chính phủ, sau khi được kiểm chứng trên hệ thống mô phỏng, sẽ được hiện thực hóa thành các khối xử lý mật mã chuyên dụng và tích hợp vào kiến trúc đa lõi do Viettel thiết kế. Đồng thời, các dòng chip AI, camera, IoT, UAV, robot của Viettel có thể tích hợp sẵn khối mật mã cơ yếu Việt Nam, để bảo mật được đặt ngay từ thiết kế của mỗi thiết bị.
Thỏa thuận triển khai hợp tác giữa Ban Cơ yếu Chính phủ và Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội về sản xuất, phát triển vi mạch bảo mật và phát triển nguồn nhân lực ngành bán dẫn
Cùng với nhà máy chế tạo chip bán dẫn công nghệ cao tại Hòa Lạc, thỏa thuận hợp tác này là lời khẳng định bước tiến vượt bậc của Việt Nam trong việc tiến tới làm chủ trọn vẹn chuỗi giá trị bán dẫn - thiết kế - sản xuất - đóng gói, góp phần bảo đảm an ninh nguồn cung trước những biến động địa chính trị.
Sự kiện ra mắt Chip VGC v1.0 và nền tảng bán dẫn bảo mật đánh dấu bước chuyển mình lịch sử của Việt Nam từ vị thế người sử dụng công nghệ thành nhà kiến tạo công nghệ, khẳng định trí tuệ và bản lĩnh Việt Nam trong việc chủ động bảo vệ chủ quyền số quốc gia.
