Chỉ vài tuần sau tuyên bố của Tổng thống Donald Trump rằng eo biển Hormuz đã “hoàn toàn mở cửa và sẵn sàng cho hoạt động thương mại”, Washington hiện thúc đẩy một sáng kiến quốc tế mới nhằm khôi phục lưu thông hàng hải qua tuyến vận tải năng lượng chiến lược bậc nhất thế giới.
Theo Wall Street Journal, Mỹ đang vận động nhiều quốc gia tham gia liên minh mang tên “Maritime Freedom Construct” (Liên minh Tự do Hàng hải), với mục tiêu tạo điều kiện để tàu thuyền có thể di chuyển an toàn qua eo biển Hormuz.
Kế hoạch này được nêu trong một bức điện nội bộ của Bộ Ngoại giao Mỹ gửi tới các đại sứ quán hôm 28/4, trong đó yêu cầu các nhà ngoại giao Mỹ tích cực thuyết phục chính phủ các nước tham gia sáng kiến. Theo nội dung tài liệu, liên minh do Mỹ dẫn dắt sẽ tập trung vào ba trụ cột chính: chia sẻ thông tin tình báo hàng hải, phối hợp ngoại giao giữa các nước thành viên và hỗ trợ thực thi các biện pháp trừng phạt nhằm đảm bảo an ninh tuyến vận tải.
Động thái mới cho thấy thực tế tại Hormuz vẫn còn rất căng thẳng, bất chấp những tuyên bố lạc quan trước đó từ Nhà Trắng. Trong những tuần gần đây, lưu lượng tàu chở dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) qua khu vực này sụt giảm mạnh do rủi ro an ninh leo thang, khiến nhiều hãng vận tải và doanh nghiệp năng lượng phải cân nhắc lại lộ trình vận chuyển.
Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, là điểm trung chuyển năng lượng sống còn nối vùng Vịnh với thị trường châu Á, châu Âu và Mỹ. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây cũng có thể lập tức đẩy giá dầu tăng mạnh, gây áp lực lên lạm phát toàn cầu và chuỗi cung ứng năng lượng.
Giới quan sát cho rằng việc Washington kêu gọi thành lập một liên minh đa quốc gia mới phản ánh lo ngại ngày càng lớn rằng Mỹ khó có thể một mình đảm bảo tự do hàng hải tại Hormuz trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Nếu sáng kiến này thu hút được sự tham gia rộng rãi từ châu Âu, châu Á và các nước vùng Vịnh, đây có thể trở thành bước đi quan trọng nhằm khơi thông tuyến vận tải dầu khí quan trọng nhất thế giới. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của liên minh vẫn sẽ phụ thuộc vào mức độ cam kết của các đối tác và diễn biến căng thẳng tại khu vực trong thời gian tới.
