Những người thu gom xe điện, phụ tùng cũ có thể không kiếm được đồng nào từ việc bán pin, thậm chí còn lỗ thêm - Ảnh: NPR
Bài toán kinh tế khó giải
Pin xe điện được xem là nguồn tài nguyên quý nhờ chứa nhiều khoáng sản như lithium, niken hay coban. Tuy nhiên, thực tế tại Mỹ cho thấy không ít bãi thu hồi xe cũ đang phải trả hàng nghìn USD chỉ để có người nhận tái chế, đặt ra bài toán kinh tế cho ngành công nghiệp xe điện.
Tại bang Massachusetts (Mỹ), ông Thomas Andrade - đồng sở hữu bãi thu hồi xe Everett Auto Parts - đã chuyển hai bộ pin của mẫu Chevrolet Volt hybrid đến một đơn vị tái chế mà không thu được đồng nào. Dù vậy, ông vẫn xem đây là điều tích cực vì ít nhất doanh nghiệp tái chế nhận pin miễn phí, thay vì yêu cầu chủ sở hữu phải trả tiền.
Việc Andrade vui mừng vì không phải kiếm được tiền lại phản ánh một vấn đề lớn của ngành tái chế xe cũ.
Nếu bị thải bỏ như rác thông thường, pin có thể trở thành chất thải nguy hại do nguy cơ rò rỉ hóa chất hoặc cháy nổ.
Trong khi đó, bên trong pin vẫn chứa nhiều khoáng sản có giá trị như lithium, niken, coban và mangan - những nguyên liệu có thể thu hồi để sản xuất pin mới, giúp giảm phát thải và giảm phụ thuộc vào nguồn cung khoáng sản từ nước ngoài.
Tái chế khoáng sản trong pin là phương án tốt hơn vì giúp giảm lượng phát thải trong quá trình sản xuất xe mới.
Bài toán kinh tế của hoạt động tái chế không phải lúc nào cũng khả thi - Ảnh: NPR
Khi bộ pin trở thành gánh nặng
Tại bãi xe Westover Salvage Yard, một bộ pin Tesla vẫn nằm trên kệ suốt thời gian dài dù còn hoạt động bình thường. CEO Brian Bachand cho biết nếu được dùng làm pin thay thế, bộ pin này có thể trị giá khoảng 2.000 USD, nhưng ông đã hạ giá xuống còn 1.200 USD mà vẫn không có người mua.
Nếu không bán được, lựa chọn duy nhất của Bachand là gửi đi tái chế. Tuy nhiên, đơn vị tái chế duy nhất đồng ý nhận bộ pin này báo giá... âm 1.800 USD, tức ông phải bỏ tiền để chi trả chi phí vận chuyển và xử lý pin. Nếu gom đủ khoảng năm bộ pin cùng loại, doanh nghiệp tái chế mới có thể nhận miễn phí.
"Đây là một khoản nợ. Không ai trả tiền cho tôi cả, ngược lại tôi còn phải trả tiền để xử lý nó", Bachand nói.
Xe điện ít phụ tùng hơn nên khó kiếm lời hơn
Theo Hiệp hội Tái chế ô tô Mỹ (Automotive Recyclers Association), xe điện vốn đã khó mang lại lợi nhuận cho các bãi thu hồi hơn xe động cơ đốt trong. Xe xăng có nhiều phụ tùng giá trị như động cơ và hộp số để bán lại, trong khi xe điện ít linh kiện cần thay thế. Vì vậy, giá trị của chiếc xe gần như phụ thuộc vào bộ pin.
Nếu pin còn tốt, nó có thể được tái sử dụng trên xe khác hoặc dùng cho hệ thống lưu trữ năng lượng. Nhưng nếu chỉ còn khả năng tái chế, giá trị thu hồi nhiều khi không đủ bù chi phí vận chuyển và xử lý, thậm chí trở thành gánh nặng tài chính.
Bài toán này được dự báo sẽ còn khó khăn hơn trong những năm tới. Hiện nay phần lớn pin được tái chế tại Mỹ vẫn là phế liệu phát sinh trong quá trình sản xuất, do pin trên xe điện có tuổi thọ dài hơn dự kiến. Tuy nhiên, khi lượng xe điện hết vòng đời tăng lên, số pin cần xử lý cũng sẽ tăng mạnh.
Hiện nay, phần lớn pin được tái chế tại Mỹ thực chất là pin lỗi hoặc phế liệu phát sinh trong nhà máy sản xuất chứ chưa phải pin từ xe cũ, theo Benchmark Mineral Intelligence. Nguyên nhân là pin xe điện đang có tuổi thọ dài hơn dự kiến - Ảnh: Treehugger
Đáng chú ý, các hãng xe đang chuyển dần sang pin lithium sắt phosphate (LFP) - loại pin có giá thành thấp và tuổi thọ cao nhưng chứa ít khoáng sản giá trị hơn so với pin giàu niken và coban. Điều này khiến hoạt động tái chế kém hấp dẫn về mặt kinh tế.
Theo Benchmark Mineral Intelligence, tại Bắc Mỹ hiện các đơn vị tái chế thường thu phí khoảng 1,5 - 2 USD/kg để nhận pin LFP. Với một bộ pin nặng hàng trăm kilogram đến hơn một tấn, chủ sở hữu có thể phải chi hàng trăm hoặc hàng nghìn USD chỉ để được tiếp nhận, chưa tính chi phí vận chuyển.
Trước thực trạng này, bang Colorado vừa thông qua đạo luật buộc các hãng ô tô phải chịu trách nhiệm thu hồi và tái chế pin xe điện hết vòng đời. Nếu pin bị bỏ lại tại bãi rác hoặc bãi thu hồi xe, nhà sản xuất sẽ phải tổ chức thu gom và chi trả toàn bộ chi phí xử lý.
Đạo luật cũng yêu cầu một tỉ lệ nhất định khoáng sản trong pin phải được thu hồi sau tái chế, nhằm bảo đảm tài nguyên được tận dụng tối đa. Quy định nhận được sự ủng hộ của các tổ chức môi trường, doanh nghiệp tái chế, hiệp hội bãi xe phế liệu và cả nhiều hãng ô tô.
Các chuyên gia kỳ vọng mô hình này sẽ giúp giải quyết tình trạng pin xe điện bị tồn đọng, đồng thời tạo nền tảng cho một chuỗi tái chế bền vững khi số lượng xe điện hết vòng đời ngày càng tăng trong những năm tới.
