Sầu riêng là ngành hàng có giá trị kinh tế cao, tiềm năng xuất khẩu lớn với các vùng sản xuất tập trung ở Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Năm 2026, diện tích sầu riêng cả nước ước khoảng 200.000ha, sản lượng dự kiến đạt 2,08 triệu tấn.
Theo thống kê của Cục Hải quan, 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của nước ta đạt khoảng 1,77 tỷ USD, tăng 47,1% so với cùng kỳ năm ngoái và chiếm 36,98% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của nước ta.
Riêng trong tháng 7/2026, xuất khẩu sầu riêng đem về 681,2 triệu USD, tăng 30,2% so với tháng 6 và tăng mạnh 81% so với cùng kỳ năm ngoái.
Xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc, nơi chiếm khoảng 95% kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này.
Ngoài ra, loại trái cây tỷ đô này còn được xuất khẩu tới hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đáng chú ý, từ tháng 7/2026, Ấn Độ chính thức cho phép nhập khẩu sầu riêng tươi của Việt Nam, tạo thêm dư địa tăng trưởng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.
Việc Thái Lan kết thúc vụ sầu riêng mùa hè được xem là yếu tố thuận lợi cho sầu riêng Việt Nam trên thị trường quốc tế, nhất là trong tháng 9 và 10, khi sầu riêng tại các tỉnh Tây Nguyên (Đắk Lắk, Lâm Đồng, Gia Lai) vào chính vụ thu hoạch rộ.
Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, dự báo xuất khẩu sầu riêng năm 2026 có khả năng vượt 4 tỷ USD - mức cao chưa từng có trong lịch sử của ngành hàng này. Theo ông, khi bước vào cao điểm thu hoạch, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng có thể đạt khoảng 1 tỷ USD/tháng.
Bên cạnh đó, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng chỉ ra một loạt khó khăn, thách thức mà ngành hàng tỷ đô phải vượt qua.
Cụ thể, sầu riêng tăng trưởng nhanh về diện tích nhưng chưa gắn với tổ chức chuỗi giá trị. Tại một số địa phương, việc mở rộng còn mang tính tự phát, chưa gắn chặt với điều kiện đất đai, nguồn nước, hạ tầng và khả năng tổ chức vùng nguyên liệu.
Trong khi đó, liên kết giữa sản xuất, thu mua, sơ chế, chế biến và tiêu thụ còn lỏng lẻo, thiếu tính khép kín cũng như cơ chế phối hợp, chia sẻ trách nhiệm và lợi ích rõ ràng.
Điều đáng nói là yêu cầu kỹ thuật của thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe. Theo đó, để đáp ứng yêu cầu về kiểm dịch thực vật, an toàn thực phẩm, dư lượng hóa chất và truy xuất nguồn gốc… đòi hỏi người sản xuất, cơ sở đóng gói, doanh nghiệp xuất khẩu và các chủ thể liên quan phải nâng cao năng lực, tuân thủ quy trình kỹ thuật, kiểm soát chặt các công đoạn từ sản xuất, thu hoạch, sơ chế, bảo quản đến đóng gói, xuất khẩu.
Kim ngạch xuất khẩu sầu riêng được dự báo sẽ vượt 4 tỷ USD trong năm 2026. Ảnh: Hải Dương
Công tác tổ chức sản xuất, quản lý vùng nguyên liệu và hỗ trợ xuất khẩu tại một số địa phương chưa đồng bộ. Khả năng thích ứng với thay đổi về yêu cầu kỹ thuật, biến động thị trường và cạnh tranh quốc tế còn hạn chế. Việc cập nhật, chuẩn hóa dữ liệu vùng trồng, cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc và tổ chức liên kết sản xuất tại một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu thực tế.
Công nghệ bảo quản, chế biến còn thiếu đồng bộ, chủ yếu tập trung vào bảo quản lạnh, cấp đông và xuất khẩu quả tươi. Một số cơ sở đã sử dụng công nghệ cấp đông nhanh, giúp duy trì chất lượng sản phẩm nhưng chi phí cao và chưa được áp dụng phổ biến.
Ngành sầu riêng Việt Nam đang phải đối mặt với sức ép cạnh tranh ngày càng lớn trên thị trường quốc tế, nhất là từ các nước sản xuất sầu riêng trong khu vực như Thái Lan, Malaysia, Philippines và Campuchia.
Thái Lan và Malaysia đẩy mạnh phát triển sầu riêng đông lạnh, trong đó Malaysia có lợi thế về giống Campuchia cũng mở rộng diện tích vùng trồng, đồng thời tăng cường chuẩn hóa quy trình sản xuất.
Trong khi đó, xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc, với khoảng 95% sản lượng xuất khẩu được tiêu thụ tại thị trường này, đặt ra yêu cầu tiếp tục đa dạng hóa thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Trong công tác kiểm nghiệm, việc lấy mẫu tại một số lô hàng chưa bảo đảm tính đại diện, nhất là các lô hàng không đồng nhất, có thể ảnh hưởng đến độ chính xác, tin cậy của kết quả kiểm nghiệm và tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến việc duy trì công nhận phòng kiểm nghiệm phục vụ xuất khẩu. Do đó, cần tiếp tục chấn chỉnh, chuẩn hóa quy trình lấy mẫu, bảo đảm tính đại diện và độ tin cậy của kết quả kiểm nghiệm.
Trước những vấn đề trên, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng ngành sầu riêng cần chuyển từ tư duy "gỡ khó khi phát sinh" sang chủ động chuẩn bị từ sớm, từ xa; lấy chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc làm nền tảng; lấy thị trường và doanh nghiệp làm định hướng tổ chức sản xuất.
Song song đó, phải tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi, chủ động đa dạng hóa thị trường và nâng cao giá trị gia tăng, qua đó xây dựng ngành hàng phát triển ổn định, minh bạch và bền vững.
