Giá phân bón toàn cầu đang tăng mạnh khi Trung Quốc siết chặt các biện pháp hạn chế xuất khẩu nhằm bảo đảm nguồn cung trong nước, trong bối cảnh xung đột tại Iran làm gián đoạn chuỗi cung ứng dinh dưỡng thiết yếu cho cây trồng.
Theo các nguồn tin báo chí Trung Quốc, chính phủ nước này đã yêu cầu các nhà xuất khẩu tạm dừng vận chuyển phân bón hỗn hợp nitơ–kali ra nước ngoài, đồng thời nhắc lại những hạn chế hiện hành đối với xuất khẩu urê. Động thái này đã dập tắt kỳ vọng của nhiều thương nhân về khả năng Bắc Kinh sớm cấp thêm hạn ngạch xuất khẩu trong thời gian tới.
Các biện pháp mới được đưa ra trong bối cảnh nông dân Trung Quốc đang bước vào mùa gieo trồng vụ xuân, giai đoạn nhu cầu phân bón trong nước tăng mạnh. Với vai trò vừa là một trong những quốc gia tiêu thụ phân bón lớn nhất thế giới, vừa là nhà xuất khẩu quan trọng, Bắc Kinh đang ưu tiên bảo đảm nguồn cung nội địa nhằm tránh rủi ro đối với an ninh lương thực.
Theo giới thương nhân, những quy định mới gần như đóng băng phần lớn hoạt động xuất khẩu phân bón của Trung Quốc, bao gồm cả các loại phân bón hỗn hợp. Ngoại lệ đáng chú ý là amoni sulfat, loại phân bón chiếm khoảng một nửa lượng xuất khẩu của Trung Quốc trong năm ngoái và hiện vẫn chưa bị áp hạn chế.
Dữ liệu cho thấy kể từ khi xung đột nổ ra, giá giao ngay của urê, loại phân bón nitơ được sử dụng rộng rãi nhất ở Trung Quốc, đã tăng vọt gần 40%.
Trước tình trạng thiếu hụt nguồn cung và biến động giá cả, nông dân từ Hoa Kỳ, châu Á và châu Âu đang tranh giành mua phân bón để cố định giá. Gần đây, các quan chức Ấn Độ đã liên hệ với Trung Quốc, đề nghị được phép bán một số lô hàng urê, vì xung đột đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn cung khí đốt tự nhiên của Ấn Độ và tác động đến sản xuất phân bón trong nước.
Giá phân bón ure tăng mạnh trong thời gian qua.
Trung Đông là trung tâm quan trọng của chuỗi cung ứng năng lượng và phân bón thế giới. Theo dữ liệu từ CRU Group, khoảng 1/3 lượng urê xuất khẩu toàn cầu đi qua Eo biển Hormuz, trong khi 45% lượng lưu huỳnh xuất khẩu trên thế giới – nguyên liệu chính để sản xuất phân bón phosphate – cũng được vận chuyển qua tuyến đường thủy này.
Căng thẳng quân sự đã khiến hoạt động sản xuất và thương mại phân bón bị gián đoạn nghiêm trọng. Các cuộc tấn công nhằm vào Iran làm gián đoạn sản xuất urê, trong khi tình trạng thiếu khí đốt buộc nhiều nhà máy phân bón tại Nam Á phải cắt giảm sản lượng.
Theo dữ liệu từ công ty theo dõi hàng hóa Kpler, khoảng 1,1 triệu tấn phân bón và nguyên liệu phân bón, trong đó có 570.000 tấn urê, hiện đang bị mắc kẹt tại khu vực Vịnh khi các tàu chờ bốc dỡ hoặc đang trên đường vận chuyển.
Nguồn cung bị gián đoạn nhanh chóng phản ánh vào giá cả. Theo dữ liệu của Green Markets, giá giao ngay của urê tại Trung Quốc đã tăng gần 40% kể từ khi các cuộc tấn công nhằm vào Iran bắt đầu.
Nhiều chuyên gia cảnh báo tình trạng thiếu phân bón có thể gây tác động lớn tới sản xuất nông nghiệp toàn cầu. Tờ Financial Times dẫn nhận định của các nhà phân tích cho rằng khủng hoảng phân bón hiện nay thậm chí có nguy cơ gây cú sốc lương thực nghiêm trọng hơn so với cuộc khủng hoảng năm 2022 khi căng thẳng giữa Nga và Ukraine bùng phát.
Ông Veronica Nigh, nhà kinh tế cấp cao tại The Fertilizer Institute, cảnh báo nếu các gián đoạn kéo dài, tác động đối với nông nghiệp toàn cầu sẽ ngày càng nghiêm trọng. Theo ông, xung đột càng kéo dài thì nguy cơ thiếu hụt phân bón và sụt giảm sản lượng lương thực trong vụ mùa tới càng lớn.
