Du học sinh tại Đại học Quốc gia Singapore - Ảnh: NUS
Khi Việt Nam ngày càng có khả năng cung cấp một nền giáo dục mang tính quốc tế, học sinh, sinh viên còn cần đi du học để làm gì?
Du học để làm gì?
Nếu mục tiêu của du học chỉ là tìm kiếm một nền giáo dục tốt hơn hay một tấm bằng nước ngoài, thì lý do đó sẽ ngày càng yếu đi.
Thực tế giáo dục Việt Nam đang thay đổi rất nhanh. Nhiều trường đại học đã có vị trí trong các bảng xếp hạng quốc tế, các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh và liên kết với đại học nước ngoài ngày càng phổ biến.
Giảng viên quốc tế đến Việt Nam giảng dạy, các trí thức Việt kiều trở về đóng góp cho giáo dục, trong khi nhiều giảng viên Việt Nam được đào tạo tại các quốc gia phát triển rồi trở về giảng dạy và nghiên cứu.
Có nghĩa là nhiều giá trị trước đây phải ra nước ngoài mới có, nay đã có thể tiếp cận ngay tại Việt Nam.
Nhưng chính sự thay đổi này lại khiến chúng ta cần nhìn nhận du học theo một cách khác. Một trường đại học có thể đưa kiến thức quốc tế vào Việt Nam. Nhưng không dễ để đưa cả một xã hội quốc tế vào lớp học.
Có thể nhìn vấn đề này qua ba tầng giá trị.
Tầng thứ nhất là kiến thức quốc tế (International Knowledge). Đó là chương trình đào tạo, giáo trình, phương pháp và tri thức được cập nhật theo chuẩn quốc tế. Việt Nam đang ngày càng làm tốt điều này.
Tầng thứ hai là môi trường học tập quốc tế (International Learning Environment) - học bằng tiếng Anh, học cùng sinh viên nhiều quốc gia, làm việc nhóm đa văn hóa và tiếp xúc với những cách tư duy khác nhau. Việt Nam cũng đang từng bước xây dựng được những môi trường như vậy.
Tầng thứ ba là trải nghiệm sống quốc tế (International Life Experience) - việc thực sự sống, học tập và trưởng thành trong một xã hội khác. Đây có lẽ là giá trị khó tái tạo nhất.
Tuy nhiên, đi nước ngoài không đồng nghĩa với việc một người trẻ sẽ tự động có tư duy toàn cầu (Global Mindset).
Một học sinh ở Việt Nam vẫn có thể hình thành tư duy quốc tế nếu được học trong môi trường đa văn hóa, sử dụng ngoại ngữ và thường xuyên tiếp xúc với thế giới.
Ngược lại, một người đi du học nhưng chỉ sống trong cộng đồng quen thuộc cũng chưa chắc có được thế giới quan rộng mở.
Vì vậy, tư duy toàn cầu nằm ở cách một người trải nghiệm và nhìn nhận thế giới, dù có ở Việt Nam hay đi du học.
Xu hướng du học sẽ thay đổi
Trong 5-10 năm tới, du học đại trà được dự báo giảm đáng kể, đặc biệt với những trường hợp đi du học chủ yếu vì tâm lý "bằng nước ngoài chắc chắn tốt hơn".
Nhưng điều đó không có nghĩa người trẻ Việt Nam sẽ ít hội nhập quốc tế hơn. Thay vào đó, có thể sẽ xuất hiện sự chuyển dịch từ du học (Study Abroad) sang giáo dục quốc tế (International Education) và dịch chuyển quốc tế (International Mobility).
Một học sinh có thể học phổ thông và đại học tại Việt Nam nhưng tham gia chương trình trao đổi, thực tập quốc tế hoặc học một phần chương trình ở nước ngoài.
Một người khác có thể lựa chọn du học toàn thời gian để chuẩn bị cho việc sống và làm việc tại một quốc gia khác.
Tiến sĩ Đinh Hoàng Hà - Giám đốc Hanbridge Institute (Singapore) tại Việt Nam - Ảnh: NVCC
Nếu Việt Nam có thể cung cấp đầy đủ những điều đó thì không nhất thiết phải đi xa.
Nhưng nếu một người trẻ cần bước ra khỏi vùng an toàn, trải nghiệm một xã hội khác, mở rộng thế giới quan và chuẩn bị cho một sự nghiệp xuyên biên giới thì du học vẫn có giá trị rất riêng.
Riêng các bạn trẻ sẽ cần chuẩn bị gì để sẵn sàng hội nhập quốc tế, dù ở Việt Nam hay nước ngoài?
Theo tôi, trước hết là chuẩn bị năng lực tự lập. Ngoài học tốt chuyên môn, còn phải biết tự quản lý thời gian, tiền bạc, sinh hoạt, sức khỏe và những vấn đề phát sinh hằng ngày.
Đồng thời cần có khả năng thích nghi. Bước vào một xã hội quốc tế, học sinh cần sẵn sàng đối diện với khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa, cách giao tiếp, quy tắc xã hội và cách học.
Chủ động kết bạn với bạn bè quốc tế, tham gia hoạt động, làm việc nhóm đa văn hóa, trải nghiệm cộng đồng. Đây chính là lúc tư duy quốc tế (International Mindset) được hình thành qua trải nghiệm thực tế.
Cuối cùng, các bạn trẻ nên biết mình cần gì, dù học tập ở Việt Nam hay ra nước ngoài. Mình sẽ lấy bằng, chuẩn bị cho nghề nghiệp quốc tế, trải nghiệm một nền văn hóa, xây dựng mạng lưới quan hệ hay chuẩn bị sống và làm việc ở trong hay ngoài nước?
Bởi chỉ có mục tiêu rõ ràng thì mới biết mình cần chủ động trải nghiệm điều gì ở nước ngoài.
