Xâm nhập mặn đe dọa sinh kế của người dân tại các khu vực ven biển Đồng bằng sông Hồng. Ảnh: VGP
Xâm nhập mặn ngày càng diễn biến khó lường, đe dọa sinh kế của người dân tại các khu vực ven biển Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là “bài toán” cần phải nhanh chóng giải quyết, không thể chậm trễ.
Mới đây, Quỹ VinFuture (do tỷ phú Phạm Nhật Vượng và phu nhân đồng sáng lập) phối hợp với Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQG Hà Nội) triển khai dự án AI dự báo sớm, tích hợp đa công nghệ, qua đó tạo nên “lá chắn số” giúp nông dân chủ động ứng phó, giảm thiểu thiệt hại.
Đây là dự án “Tích hợp mô hình vật lý và mô hình dựa trên dữ liệu trong giám sát và dự báo xâm nhập mặn phục vụ phát triển nông nghiệp xanh tại một số khu vực ven biển Đồng bằng sông Hồng”. Dự án do Quỹ VinFuture và Trường Đại học Khoa học Tự nhiên phối hợp triển khai là sáng kiến trọng điểm nhằm nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu và thúc đẩy nông nghiệp xanh tại các khu vực ven biển Đồng bằng sông Hồng.
Quỹ VinFuture và Trường ĐH Khoa học Tự nhiên - ĐHQG Hà Nội chính thức công bố hợp tác triển khai dự án. Ảnh: VFP
Dự án này hướng tới xây dựng hệ thống giám sát và dự báo tích hợp đa công nghệ, từ các mô hình vật lý, mô hình trí tuệ nhân tạo (Machine Learning, Deep Learning) đến dữ liệu viễn thám, thiết bị bay không người lái (UAV) và mạng lưới cảm biến IoT.
Dự án tạo nên “lá chắn số” cho nông dân ven biển Đồng bằng sông Hồng có gì đặc biệt?
Theo nhóm nghiên cứu, toàn bộ dữ liệu đa nguồn từ dự án sẽ được đồng bộ trên nền tảng không gian – thời gian DataCube. Sau đó, khi kết hợp cùng mô hình vật lý, mô hình trí tuệ nhân tạo, viễn thám, IoT và hệ thống WebGIS, nền tảng tạo ra bản đồ số giúp theo dõi và đưa ra các cảnh báo xâm nhập mặn ở mức gần thời gian thực nhất. Đây sẽ là công cụ then chốt giúp các địa phương chủ động ứng phó, bảo vệ sản xuất nông nghiệp trước các tác động tiêu cực của môi trường.
Đáng chú ý, nền tảng sẽ cung cấp khả năng cảnh báo sớm tình trạng xâm nhập mặn trước từ 1 - 5 ngày. Đây là khoảng “thời gian vàng” giúp nông dân chủ động điều chỉnh lịch thời vụ, lên phương án tích trữ và quản lý nguồn nước, từ đó giảm thiểu tối đa thiệt hại kinh tế do thiên tai gây ra.
PGS. TS Nguyễn Hữu Duy, Chủ nhiệm dự án, bày tỏ kỳ vọng về những tác động tích cực mà sự hợp tác giữa hai bên mang lại. Ảnh: VFP
Chủ nhiệm dự án là PGS. TS Nguyễn Hữu Duy - Phó Trưởng Bộ môn Địa nhân văn và Quy hoạch, Khoa Địa lý, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQG Hà Nội. PGS từng công bố hơn 100 bài báo quốc tế với hơn 4.000 trích dẫn (h-index = 35) về lĩnh vực phòng chống thiên tai, biến đổi sử dụng đất và đô thị. Đồng thời, ông là thành viên Hội đồng khoa học ngành Khoa học Trái đất – Khoa học Biển (2025-2027) của Quỹ NAFOSTED - thuộc Bộ Khoa học & Công nghệ.
PGS. TS Nguyễn Hữu Duy chia sẻ: “Sự hỗ trợ từ Quỹ VinFuture giúp việc triển khai dự án ngoài thực địa thuận lợi hơn và có thể mở rộng phạm vi ứng dụng của dự án. Quan trọng hơn, sự kết nối và lan tỏa từ Quỹ VinFuture sẽ góp phần đưa các kết quả nghiên cứu đến gần hơn với người dân, cơ quan quản lý và doanh nghiệp, từ đó nâng cao tác động xã hội của dự án và thúc đẩy nông nghiệp xanh một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn”.
Đại diện Quỹ VinFuture, TS Lê Thái Hà, Giám đốc Điều hành Quỹ VinFuture, cho biết: “VinFuture luôn trân trọng đồng hành cùng các nhà khoa học và các cơ sở nghiên cứu có những dự án mang tính ứng dụng cao, góp phần giải quyết các thách thức cấp thiết của cộng đồng. Chúng tôi kỳ vọng dự án sẽ không chỉ nâng cao năng lực giám sát, dự báo xâm nhập mặn mà còn hỗ trợ thiết thực cho người dân và cơ quan quản lý trong việc ra quyết định, qua đó thúc đẩy chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp xanh, bền vững và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu”.
Sự hợp tác giữa Quỹ VinFuture và Trường Đại học Khoa học Tự nhiên được kỳ vọng sẽ rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến cánh đồng. Thay vì những số liệu thô cứng, hệ thống sẽ tập trung chuyển hóa dữ liệu thành các khuyến cáo dễ hiểu, qua đó giúp người dân ứng dụng trực tiếp vào sản xuất.
PGS. TS Nguyễn Hữu Duy đang khảo sát đo độ mặn tại tỉnh Hưng Yên vào năm 2025. Ảnh: NVCC
Dự kiến, dự án được triển khai trong 2 năm với sự phối hợp của các tổ chức trong và ngoài nước như Trường Đại học Thủy Lợi (Việt Nam), Viện Khoa học Tài nguyên nước (Việt Nam), Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore) và Đại học Edinburgh (Scotland).
Nhóm nghiên cứu kỳ vọng dự án này sẽ trở thành “lá chắn số” giúp nông dân các tỉnh ven biển chủ động bảo vệ sinh kế trước nguy cơ xâm nhập mặn, đồng thời đặt nền móng để chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp xanh, thích nghi bền vững với biến đổi khí hậu.
Trước đó, ngày 15/3/2024, tại hội thảo Bảo vệ, phục hồi và phát triển tài nguyên nước do Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia tổ chức, Viện Khoa học Tài nguyên nước (Bộ Tài nguyên và Môi trường, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), công bố rằng, các nhà nghiên cứu tính toán bốn ngành lúa, thủy sản, cây ăn quả, hoa màu của Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) thiệt hại hơn 70.000 tỷ đồng mỗi năm.
Đây là nghiên cứu đầu tiên tính toán thiệt hại bằng tiền cho cả vùng ĐBSCL giai đoạn 2020-2023 dựa trên kết hợp mô hình toán mô phỏng độ mặn, giải đoán ảnh vệ tinh độ phân giải cao để xác định lớp phủ và mức độ thiệt hại của lúa, cây ăn trái, hoa màu, thủy sản. Nghiên cứu cho thấy tình trạng xâm nhập mặn có thể gây thiệt hại lớn thế nào cho vùng ĐBSCL nói riêng và các vùng ven biển của nước ta nói chung.
