V-League và những gam màu đối lập (*): Trọng tài - Không thể mãi là "điểm nghẽn" của giải đấu

V-League 2025-2026 đã khép lại với chức vô địch xứng đáng dành cho CLB Công an Hà Nội, cuộc đua trụ hạng nghẹt thở đến vòng đấu cuối cùng nhiều trận cầu hấp dẫn, giàu cảm xúc. Bên cạnh những điểm sáng về chuyên môn, công tác trọng tài tiếp tục trở thành đề tài gây tranh cãi xuyên suốt mùa giải và để lại không ít nỗi trăn trở cho người hâm mộ, các CLB lẫn nhà quản lý bóng đá Việt Nam.

Những tiếng còi gây tranh cãi

Mùa giải 2025-2026 chứng kiến hàng loạt tình huống khiến dư luận dậy sóng. Không ít HLV phản ứng gay gắt trong các cuộc họp báo sau trận, nhiều CLB gửi văn bản kiến nghị lên ban tổ chức giải và Ban Trọng tài Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF).

Đáng nói, phần lớn tranh cãi không đến từ những tình huống quá phức tạp mà xuất phát từ sai sót trong nhận định, khả năng quan sát hoặc cách phối hợp giữa trọng tài chính với tổ VAR. Có trận đấu trọng tài bỏ qua lỗi rõ ràng trong vòng cấm. Có trận lại xuất hiện những quyết định thổi phạt gây khó hiểu khiến cục diện thay đổi hoàn toàn. Một số "vua áo đen" bị đình chỉ làm nhiệm vụ, nhận án "treo còi" sau khi mắc sai sót nghiêm trọng, cho thấy chất lượng điều hành chưa đáp ứng yêu cầu của một giải đấu hàng đầu quốc gia.

Trọng tài trong một trận đấu tại V-League. (Ảnh: QUỐC AN)

Các sai sót ấy không còn mang tính cá biệt mà xuất hiện với tần suất tương đối dày đặc trong nhiều mùa giải liên tiếp, tạo cảm giác thiếu ổn định về năng lực chuyên môn của đội ngũ trọng tài V-League. Trong bóng đá hiện đại, sai sót của cầu thủ có thể được sửa chữa bằng bàn thắng hoặc những cơ hội tiếp theo. Nhưng sai sót của trọng tài đôi khi không thể khắc phục, bởi nó tác động trực tiếp đến kết quả trận đấu, thứ hạng chung cuộc và cả số phận của một đội bóng.

VAR có nhưng chưa đủ mạnh

Việc áp dụng công nghệ VAR tại các giải bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam được xem là bước tiến lớn trong quá trình hội nhập với bóng đá thế giới. Tuy nhiên, sau vài mùa giải vận hành, những hạn chế của hệ thống này ngày càng bộc lộ rõ.

TIN LIÊN QUANVì sao World Cup không có trọng tài VAR Đông Nam Á?

Khác với các giải đấu hàng đầu châu Á như J-League (Nhật Bản), K-League (Hàn Quốc), Thai-League (Thái Lan) hay Saudi Pro League (Saudi Arabia)…, hệ thống VAR tại V-League vẫn thiếu nhiều góc máy chuyên biệt phục vụ việc xác định lỗi. Trong nhiều tình huống gây tranh cãi, hình ảnh được cung cấp cho tổ VAR không đủ rõ nét để đưa ra kết luận chính xác trong thời gian ngắn. Trọng tài buộc phải xem đi xem lại nhiều lần hoặc tham khảo hàng loạt góc quay nhưng vẫn khó đưa ra quyết định thuyết phục.

Trọng tài đang tham khảo VAR. (Ảnh: QUỐC AN)

Không ít lần người xem trên khán đài và qua truyền hình phải chờ đợi từ 3 đến 5 phút chỉ để xác định một tình huống việt vị hoặc lỗi va chạm trong vòng cấm. Khoảng thời gian ấy làm gián đoạn nhịp độ thi đấu, khiến trận đấu mất tính liên tục. Khoảng nghỉ dài cũng khiến cầu thủ giảm hưng phấn, không còn cảm giác bóng và giảm nhịp độ vận động. Tương tự, HLV cũng khó có cơ hội duy trì chiến thuật đang phát huy hiệu quả. Bên cạnh đó, khán giả cũng bị "mất hứng" theo dõi.

TIN LIÊN QUANXuân Son nói gì khi bị VAR từ chối bàn thắng?

VAR được sinh ra để hỗ trợ trọng tài đưa ra quyết định chính xác hơn chứ không phải tạo thêm những khoảng thời gian chờ đợi kéo dài và tranh cãi mới. Vấn đề nằm ở chỗ công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm hệ thống kỹ thuật hiện đại và đội ngũ vận hành chất lượng cao. Nếu hình ảnh đầu vào chưa đủ tốt, VAR khó có thể trở thành "người cứu tinh" cho các quyết định trên sân.

Một thực tế đáng suy nghĩ là mỗi khi xuất hiện tranh cãi, giải pháp thường được áp dụng là đình chỉ làm nhiệm vụ hoặc nhắc nhở trọng tài mắc lỗi. Biện pháp này cần thiết nhưng chỉ mang tính xử lý hậu quả. Điều người hâm mộ mong muốn là làm sao để sai sót không tiếp tục tái diễn.

Vì vậy, Ban Trọng tài VFF cần thay đổi tư duy quản lý và đào tạo. Trọng tài không thể chỉ được tập huấn ngắn hạn trước và giữa mùa giải rồi bước vào guồng quay căng thẳng kéo dài gần một năm. Cần cuộc cải tổ mạnh mẽ để mùa giải 2026-2027 công bằng và chuyên nghiệp hơn.

Ở các nền bóng đá phát triển, trọng tài được đào tạo liên tục, đánh giá định kỳ bằng dữ liệu cụ thể và thường xuyên tham gia các khóa huấn luyện thực tế với tình huống mô phỏng có độ chính xác cao. Nhiều liên đoàn còn sử dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích quyết định của trọng tài, đánh giá khả năng di chuyển, góc quan sát và tốc độ phản ứng trong từng trận đấu. Đó là những mô hình mà bóng đá Việt Nam hoàn toàn có thể tham khảo.

Ban Trọng tài VFF cần xây dựng hệ thống đánh giá minh bạch dựa trên hiệu suất thực tế thay vì chủ yếu dựa vào báo cáo chuyên môn sau trận. Những trọng tài đạt chất lượng cao phải được trọng dụng, còn người chưa đáp ứng yêu cầu cần được đào tạo lại hoặc chuyển xuống làm nhiệm vụ ở các giải đấu thấp hơn.

TIN LIÊN QUANCông khai sai sót của trọng tài: Một tín hiệu tích cựcVòng 21 V-League: Trọng tài Hàn Quốc cầm còi trận đại chiến Thể Công Viettel - Ninh BìnhLời giải "chuẩn" trọng tài

Muốn nâng cao chất lượng V-League, trước hết phải nâng cao chất lượng những người cầm còi. Nhiều chuyên gia cho rằng thu nhập của trọng tài Việt Nam hiện nay vẫn chưa thực sự tương xứng với áp lực nghề nghiệp. Khi phải chịu sức ép từ hàng chục nghìn khán giả trên sân, hàng triệu người xem truyền hình và sự soi xét từ truyền thông, trọng tài cần được bảo đảm môi trường làm việc chuyên nghiệp cùng chế độ đãi ngộ phù hợp.

VFF và Công ty VPF cần sớm đầu tư nâng cấp hệ thống VAR theo tiêu chuẩn quốc tế. Số lượng camera phục vụ VAR cần được tăng lên. Các góc quay chuyên dụng tại khu vực vòng cấm, biên ngang và khu vực việt vị phải được bổ sung. Hệ thống truyền tải dữ liệu cũng cần nâng cấp để bảo đảm hình ảnh sắc nét và thời gian xử lý nhanh hơn. Việc đào tạo đội ngũ trọng tài VAR chuyên trách cũng rất quan trọng. Ở nhiều quốc gia, không phải mọi trọng tài đều có thể ngồi phòng VAR. Đây là vị trí đòi hỏi năng lực phân tích hình ảnh, khả năng phối hợp và kinh nghiệm xử lý tình huống đặc biệt.

Những người trong cuộc cho rằng mùa giải 2025-2026 đã khép lại nhưng những bài học từ các quyết định gây tranh cãi vẫn còn nguyên giá trị. Đây là thời điểm thích hợp để VFF, VPF và Ban Trọng tài nhìn nhận thẳng thắn những tồn tại, từ đó xây dựng một lộ trình cải tổ toàn diện. Muốn giải đấu hấp dẫn hơn, công bằng và chất lượng hơn, việc nâng tầm trọng tài không thể tiếp tục chậm trễ. Đây không chỉ là yêu cầu chuyên môn mà còn là đòi hỏi cấp thiết cho tương lai của bóng đá Việt Nam. 

(Còn tiếp)

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 9-6