Hơn 3 tháng nay, Nguyễn Hoài Lan, 24 tuổi, lại bắt đầu hành trình tìm việc. Trước đó, Lan làm nhân viên xử lý dữ liệu cho một doanh nghiệp tại Hà Nội. Công việc chủ yếu là nhập, kiểm tra, phân loại thông tin trên hệ thống. Nhưng từ đầu năm, doanh nghiệp đưa vào sử dụng phần mềm tự động hóa một số công đoạn. Bộ phận của Lan thu hẹp nhân sự và Lan nằm trong số những người phải nghỉ việc .
“Trước đây, bộ phận em có khá nhiều người, chủ yếu làm công việc nhập và kiểm tra dữ liệu. Sau khi công ty áp dụng phần mềm mới, một số khâu được tự động hóa nên không còn cần nhiều nhân sự như trước. Em nghỉ việc đến nay cũng hơn ba tháng.
Em đã nộp hồ sơ vào một số nơi nhưng với những công việc tương tự, nhà tuyển dụng giờ yêu cầu thêm nhiều kỹ năng, trong đó có cả sử dụng các công cụ AI. Em đang phải học thêm, chứ nếu chỉ tìm đúng công việc như trước đây thì khá khó” , Lan nói.
Không chỉ chịu sức ép từ làn sóng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, nhiều người trẻ còn vấp phải rào cản ngay từ những ngày đầu rời cổng trường đại học.
Với Trần Hải Yến, ở phường Yên Hòa, thành phố Hà Nội, rào cản ấy là hai chữ “kinh nghiệm”. Tốt nghiệp đại học được hơn 3 tháng, Yến cũng đã có từng ấy thời gian loay hoay tìm việc. Hồ sơ gửi đi, những buổi phỏng vấn nối tiếp nhau, nhưng yêu cầu về kinh nghiệm vẫn khiến cánh cửa việc làm chưa thể mở ra.
“Sinh viên mới ra trường gặp rất nhiều khó khăn. Khó khăn đầu tiên là không định hướng được con đường tiếp theo mình sẽ làm gì. Khó khăn thứ hai là yêu cầu kinh nghiệm, trong khi sinh viên mới ra trường thì kinh nghiệm còn ít hoặc chưa có, nên rất khó đáp ứng được yêu cầu của công ty” , Yến cho biết.
(Ảnh minh họa)
Sức ép công nghệ gia tăng, cùng với sự “lệch pha” giữa kỹ năng được đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động đang là những nguyên nhân chính khiến bức tranh việc làm của thanh niên chưa thể khởi sắc.
Số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, 6 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15 đến 24 tuổi là 8,77%, tăng 0,71 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước và gần gấp 4 lần tỷ lệ thất nghiệp chung trong độ tuổi lao động. Quý I, tỷ lệ này là 8,86%; quý II vẫn ở mức 8,67%.
Ông Nguyễn Khánh Long, Phó Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) phân tích: “Chuyển đổi số đang làm tái định hình thị trường lao động và nghiệp vụ của người lao động. Nhiều lĩnh vực như ngân hàng, logistics, sản xuất tự động, y tế, giáo dục, dịch vụ khách hàng đã áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI), robot và các hệ thống tích hợp dữ liệu lớn (big data), dẫn đến việc tối giản nhân sự quy mô lớn, yêu cầu mới về kỹ năng lao động. Nếu không được đào tạo lại, bộ phận lớn lao động sẽ bị bỏ lại phía sau”.
Việc làm không hẳn ít đi, nhưng tiêu chuẩn tuyển dụng thì đã khác trước rất nhiều. Tại nhiều khu công nghiệp, biển tuyển gấp, tuyển số lượng lớn vẫn xuất hiện; Các phiên giao dịch việc làm tại các địa phương diễn ra liên tục. Thế nhưng nhiều lao động trẻ vẫn thất nghiệp hoặc chấp nhận làm trái ngành. Nghịch lý “việc tìm người - người tìm việc” phản ánh khoảng cách lớn giữa kiến thức được đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường.
Chị Vũ Phương Nga, Phụ trách nhân sự, Công ty TNHH MTV Dịch vụ Đối ngoại chia sẻ: “Để có thể đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp về mặt năng lực cũng tương đối khó, vẫn chưa thể đáp ứng được hầu hết các tiêu chuẩn tuyển dụng của doanh nghiệp. Nên doanh nghiệp phải tìm kiếm qua rất nhiều nguồn để có thể tìm được ứng viên phù hợp”.
Khi yêu cầu kỹ năng thay đổi từng ngày, bài toán việc làm cho thanh niên không thể chỉ giải quyết bằng cách “tạo thêm chỗ làm”. Chìa khóa nằm ở việc đào tạo phải sát với thực tiễn, đồng thời trang bị khả năng thích ứng để người lao động sẵn sàng chuyển đổi khi công việc thay đổi.
Về vấn đề này, ông Phạm Vũ Quốc Bình, Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh: “Chúng ta phải đẩy nhanh đào tạo, đào tạo lại, đào tạo chuyển nghề, đào tạo thích ứng cho người lao động đang hoạt động trên thị trường lao động. Thứ 2 là phải đẩy nhanh đào tạo ban đầu, nhưng đào tạo ban đầu này phải hoàn toàn tiếp cận với công nghệ mới và tiêu chuẩn quốc tế, chú trọng đến kỹ năng số, khả năng tự quyết định, khả năng học tập suốt đời”.
Trong một thị trường lao động biến động nhanh chóng, lợi thế của người trẻ không còn chỉ nằm ở tấm bằng có được khi ra trường, mà ở năng lực tự học và khả năng thích ứng linh hoạt. Đào tạo gắn liền với nhu cầu thực tế, cùng tinh thần chủ động nâng cấp bản thân, chính là chiếc “phao cứu sinh” để người trẻ không bị bỏ lại phía sau trên hành trình lập nghiệp.
