Nhà ở xã hội trong giai đoạn mới không chỉ là bài toán tăng nguồn cung nhà ở vừa túi tiền, mà còn là yêu cầu về chất lượng sống, chi phí vận hành và kiểm soát phát thải trong toàn bộ vòng đời công trình. Từ mục tiêu phát triển ít nhất 01 triệu căn hộ nhà ở xã hội đến năm 2030, Viện Khoa học công nghệ xây dựng đề xuất cách tiếp cận dựa trên dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật và các giải pháp khả thi về thiết kế, vật liệu, vận hành và tài chính xanh.
Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển nhà ở xã hội cho người thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp và các nhóm dân cư có nhu cầu nhà ở thực. Bên cạnh yêu cầu về số lượng, vấn đề chất lượng công trình, tiện nghi sống, chi phí vận hành và tác động môi trường ngày càng cần được xem xét đồng thời, đặc biệt khi ngành xây dựng có liên quan trực tiếp đến tiêu thụ năng lượng, sử dụng tài nguyên và phát thải khí nhà kính.
Ông Nguyễn Hữu Tiến, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng, Bộ Xây dựng, phát biểu khai mạc hội thảo.
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Hữu Tiến, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng, Bộ Xây dựng, nhấn mạnh rằng các định hướng về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, hạ tầng xanh, đô thị xanh, công trình xanh và sử dụng vật liệu tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải đã được xác định rõ trong các chủ trương, chính sách lớn. Đối với nhà ở xã hội, yêu cầu cốt lõi vẫn là bảo đảm chất lượng, an toàn, độ bền và hiệu quả sử dụng thực tế; tuy nhiên, mục tiêu phát thải các-bon thấp hoàn toàn có thể triển khai nếu được lượng hóa bằng dữ liệu và tích hợp ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án, thiết kế, thi công đến vận hành.
Ông Nguyễn Hồng Hải, Viện trưởng Viện Khoa học công nghệ xây dựng, phát biểu tại hội thảo.
Ở góc độ nghiên cứu và triển khai kỹ thuật, ông Nguyễn Hồng Hải, Viện trưởng Viện Khoa học công nghệ xây dựng, cho rằng phát triển nhà ở xã hội và thúc đẩy chuyển đổi xanh trong lĩnh vực xây dựng không còn là hai nhiệm vụ tách rời. Nhà ở xã hội trong giai đoạn mới cần vừa bảo đảm khả năng tiếp cận cho người dân, vừa nâng cao chất lượng sống, tiết kiệm năng lượng, sử dụng tài nguyên hiệu quả và giảm phát thải trong suốt vòng đời công trình. Theo ông, điều quan trọng không phải là đưa thật nhiều công nghệ hoặc vật liệu “xanh” vào dự án, mà là lựa chọn đúng các giải pháp có khả năng áp dụng, có thể kiểm chứng và không làm vượt quá khả năng chi trả của người dân.
Ở góc độ chính sách khí hậu, ông Trần Hà Ninh, đại diện Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn then chốt trong thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính. Lĩnh vực công trình xây dựng và tòa nhà dân dụng là một trong những trọng tâm giảm phát thải thông qua các giải pháp như sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, thiết bị chiếu sáng hiệu suất cao, hệ thống làm mát tiết kiệm năng lượng, vật liệu phát thải thấp và mô hình đô thị phát thải thấp.
Trong khuôn khổ chương trình, ông Trần Phương, Trưởng phòng Công trình xanh và Tiết kiệm năng lượng, Viện Khoa học công nghệ xây dựng, giới thiệu tài liệu “Hướng dẫn thiết kế nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp”. Tài liệu đề xuất cách tiếp cận theo ba bước: đo – chọn – giữ. Theo đó, dự án cần đo lường phát thải từ năng lượng vận hành và vật liệu; lựa chọn giải pháp phù hợp với suất đầu tư, điều kiện thi công và vận hành; đồng thời đưa các yêu cầu kỹ thuật vào hồ sơ thiết kế, nghiệm thu và theo dõi sau bàn giao.
Đại diện Viện KHCNXD giới thiệu tài liệu “Hướng dẫn thiết kế nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp”.
Các nhóm giải pháp được thảo luận tại hội thảo gồm: tối ưu quy hoạch và thiết kế thụ động; tổ chức hướng nhà, thông gió, chiếu sáng tự nhiên và che nắng hợp lý; nâng cao hiệu quả lớp vỏ công trình; sử dụng thiết bị vận hành hiệu suất cao; lựa chọn vật liệu xây dựng có dữ liệu phát thải rõ ràng; và từng bước chuẩn hóa phương pháp tính phát thải trong vòng đời công trình. Đây là các hướng can thiệp có thể đưa vào dự án ngay từ giai đoạn thiết kế, thay vì chỉ xử lý ở giai đoạn thi công hoặc chứng nhận sau cùng.
Đối với vật liệu xây dựng, hội thảo nhấn mạnh vai trò của dữ liệu môi trường sản phẩm, đánh giá vòng đời và công bố phát thải. Một ví dụ được chia sẻ là dự án nhà ở xã hội Long Bình Tân, Đồng Nai, trong đó việc sử dụng giải pháp vật liệu xanh có thể giúp giảm khoảng 25–87 kg CO₂/m² sàn, tương đương khoảng 8.000 tấn CO₂ cho toàn bộ công trình, tùy phương án tính toán và kịch bản so sánh. Các số liệu này cho thấy giảm phát thải trong nhà ở xã hội có thể được chuyển hóa thành chỉ tiêu kỹ thuật cụ thể phục vụ thiết kế, thẩm định, lựa chọn vật liệu và đánh giá hiệu quả dự án.
Bên cạnh tài liệu hướng dẫn thiết kế, hội thảo cũng giới thiệu các ấn phẩm chuyên ngành về vật liệu xây dựng và bê tông hàm chứa các-bon thấp tại Việt Nam. Các tài liệu này góp phần cung cấp cơ sở cho việc xây dựng dữ liệu phát thải trong nước, thúc đẩy đánh giá vòng đời công trình, minh bạch thông tin môi trường sản phẩm, mua sắm xanh và đấu thầu dựa trên tiêu chí môi trường.
Phiên thảo luận chuyên đề với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp trong chuỗi giá trị xây dựng.
Các đơn vị đồng hành và đối tác kỹ thuật gồm KNAUF, Fico-YTL, Panasonic, TOA, ROCKWOOL, EDGE và Nhà Phú Nguyễn đóng góp các nhóm giải pháp liên quan đến vật liệu nền, hệ trần/vách, lớp vỏ công trình, sơn phản xạ chống nóng, thiết bị vận hành, kiểm soát chất lượng không khí trong nhà, công cụ đánh giá công trình xanh và mô hình ứng dụng thực tế.
Từ các trao đổi tại hội thảo, các đại biểu đề xuất cần sớm lựa chọn một số dự án nhà ở xã hội để thí điểm, chuẩn hóa phương pháp tính phát thải, phát triển cơ sở dữ liệu vật liệu xây dựng trong nước, đào tạo năng lực cho chủ đầu tư, tư vấn, nhà thầu, doanh nghiệp vật liệu và cơ quan quản lý địa phương. Đồng thời, kết quả đo lường cần được gắn với các cơ chế tài chính xanh, mua sắm xanh và chính sách khuyến khích để có thể nhân rộng trong thực tế.
Thông qua hội thảo, Viện Khoa học công nghệ xây dựng kỳ vọng thúc đẩy một cách tiếp cận thực chất đối với nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp tại Việt Nam: không chạy theo hình thức, không làm tăng gánh nặng chi phí cho người dân, mà tập trung vào chất lượng công trình, hiệu quả vận hành, dữ liệu kiểm chứng và khả năng triển khai ở quy mô lớn.
PV
