Cảnh giác cao độ với virus Nipah
Sau khi Ấn Độ ghi nhận ổ dịch virus Nipah mới với nhiều ca nhiễm là nhân viên y tế, hàng loạt quốc gia châu Á đã khẩn trương triển khai các biện pháp phòng ngừa, giám sát chặt chẽ. Vậy Nipah là loại virus như thế nào, có đặc điểm ra sao mà khiến các nước lo ngại như vậy?
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), virus Nipah là một loại virus lây truyền từ động vật sang người và cũng có thể lây truyền trực tiếp giữa người với người hoặc thông qua thực phẩm bị nhiễm virus. Người bị nhiễm virus Nipah sẽ gặp phải một loạt các bệnh từ nhiễm trùng đến bệnh hô hấp cấp tính, thậm chí viêm não dẫn đến tử vong.
Đối với những người may mắn sống sót sau nhiễm virus Nipah, cuộc chiến vẫn chưa kết thúc. Hầu hết những người sống sót sau viêm não cấp tính do virus Nipah gây ra đều hồi phục hoàn toàn, nhưng đã có báo cáo về các di chứng thần kinh lâu dài ở một số trường hợp.
Cụ thể, khoảng 20% những người sống sót sau viêm não cấp phải chịu các di chứng thần kinh vĩnh viễn sau khi nhiễm loại virus này. Các di chứng nghiêm trọng do virus Nipah gây ra có thể kể đến như mất trí nhớ, suy giảm nhận thức, co giật mãn tính, thay đổi tính cách và các vấn đề về chức năng vận động. Nhiều bệnh nhân không thể trở lại cuộc sống bình thường như trước khi mắc bệnh.
Virus Nipah chưa có vắc-xin, thuốc điều trị đặc hiệu, nguy cơ di chứng lâu dài. Ảnh minh họa.
Đáng chú ý, virus Nipah có thể tồn tại trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm sau khi bệnh nhân hồi phục, sau đó tái hoạt động gây viêm não muộn và tử vong. Trong những trường hợp hiếm gặp, viêm não được ghi nhận là tái phát nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm sau khi nhiễm bệnh ban đầu, do tái phát hoặc do virus hoạt động trở lại.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ cho biết, thời gian ủ bệnh của người nhiễm virus Nipah thường kéo dài từ 4 đến 21 ngày, một số trường hợp hiếm hoi kéo dài đến 45 ngày. Người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng giống cúm đột ngột, đặc trưng bởi sốt, đau đầu, đau cơ, đau họng và mệt mỏi.
Một số trường hợp cũng có các triệu chứng về hô hấp như ho, khó thở, viêm phổi cũng xuất hiện với mức độ nghiêm trọng có thể khác nhau. Người bệnh nặng cũng gặp tình trạng suy hô hấp cấp tính hoặc bệnh nhân có thể cảm thấy chóng mặt, buồn ngủ, thay đổi ý thức và các dấu hiệu thần kinh cho thấy viêm não cấp tính. Viêm não và co giật xảy ra với các trường hợp nặng dẫn đến hôn mê trong vòng 24 đến 48 giờ sau khi xuất hiện các triệu chứng đầu tiên.
Đến nay chưa có báo cáo ghi nhận việc phân lập virus Nipah tại Việt Nam, nên tổng hợp tất cả các yếu tố trên, nguy cơ bùng phát dịch do virus Nipah tại Việt Nam hiện nay là rất thấp. Tuy nguy cơ lây truyền thấp nhưng không có nghĩa chúng ta có thể chủ quan.
Vì sao virus Nipah chưa có vắc-xin và thuốc điều trị đặc hiệu?
Với tỉ lệ tử vong cao, có thể lên tới 40-75% trong các đợt bùng phát, Nipah luôn khiến giới y tế lo ngại. Tuy nhiên, cho đến nay, thế giới vẫn chưa có vắc-xin phòng bệnh hay thuốc điều trị đặc hiệu cho loại virus này. Nguyên nhân không chỉ nằm ở đặc điểm sinh học của virus, mà còn liên quan đến nhiều thách thức về khoa học, dịch tễ và kinh tế.
Hiện nay, việc điều trị bệnh nhân nhiễm virus Nipah chủ yếu vẫn là điều trị hỗ trợ, tập trung kiểm soát triệu chứng và biến chứng. Một số loại thuốc kháng virus đã được thử nghiệm trong phòng thí nghiệm hoặc sử dụng hạn chế trong các đợt bùng phát, song hiệu quả chưa đủ bằng chứng để trở thành phác đồ điều trị chuẩn. Các biện pháp hồi sức tích cực, kiểm soát phù não và phòng lây nhiễm chéo trong bệnh viện vẫn là yếu tố quyết định tiên lượng người bệnh.
Dù vậy, giới khoa học không đứng yên trước mối đe dọa này. Trong những năm gần đây, virus Nipah đã được đưa vào danh sách ưu tiên nghiên cứu vắc-xin toàn cầu. Nhiều hướng tiếp cận mới, bao gồm vắc-xin vector virus, vắc-xin protein tái tổ hợp và kháng thể đơn dòng, đang được nghiên cứu ở giai đoạn tiền lâm sàng và lâm sàng sớm. Các chương trình hợp tác quốc tế cũng được thúc đẩy nhằm rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến ứng dụng thực tế.
Việc virus Nipah chưa có vắc-xin và thuốc điều trị đặc hiệu không phải do thiếu cảnh báo, mà phản ánh những thách thức thực sự trong cuộc đua với các mầm bệnh mới nổi. Trong bối cảnh nguy cơ lây truyền từ động vật sang người ngày càng gia tăng, đầu tư cho nghiên cứu vắc-xin Nipah không chỉ nhằm phòng một loại virus cụ thể, mà còn là bước chuẩn bị cần thiết cho những dịch bệnh có thể xuất hiện trong tương lai.
Trước những giới hạn của mô hình thử nghiệm truyền thống, các cơ quan quản lý dược lớn trên thế giới đã buộc phải tìm lối đi linh hoạt hơn cho những mầm bệnh hiếm nhưng nguy hiểm.
Những cơ chế như Animal Rule (cấp phép thuốc hoặc vắc-xin dựa chủ yếu trên dữ liệu thử nghiệm ở động vật) của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) hay hình thức cấp phép lưu hành có điều kiện của Cơ quan Quản lý Dược phẩm châu Âu (EMA) cho phép xem xét vắc-xin dựa trên các chỉ dấu miễn dịch thay thế, thay vì phải chờ kết quả thử nghiệm hiệu quả trên quy mô lớn ở người.
Những tín hiệu tích cực bắt đầu xuất hiện từ các nghiên cứu cụ thể. Bước ngoặt quan trọng đến khi Nhóm vắc-xin Oxford thuộc Viện Khoa học Đại dịch Oxford lần đầu đưa vắc-xin Nipah vào thử nghiệm trên người.
Đáng chú ý vào tháng 12/2025, thử nghiệm lâm sàng giai đoạn II đầu tiên trên thế giới đối với vắc-xin Nipah chính thức khởi động tại Bangladesh. Nghiên cứu tuyển hơn 300 tình nguyện viên khỏe mạnh nhằm đánh giá kỹ hơn độ an toàn và khả năng tạo miễn dịch của vắc-xin ngay tại khu vực có nguy cơ cao, nơi virus Nipah thường xuyên tái xuất.
Không chỉ dừng lại ở thử nghiệm lâm sàng, vắc-xin ChAdOx1 NipahB còn nhận được quy chế PRIME từ Cơ quan Quản lý Dược phẩm châu Âu vào giữa năm 2025. Đây là cơ chế ưu tiên dành cho các thuốc và vắc-xin đáp ứng nhu cầu y tế chưa được thỏa mãn, cho phép rút ngắn quá trình phát triển và thẩm định.
Dù vậy, các chuyên gia cho rằng con đường đi tới vắc-xin Nipah vẫn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa cơ quan quản lý dược tại những quốc gia thường xuyên ghi nhận dịch như Ấn Độ và Bangladesh, cùng các nhà phát triển vắc-xin.
Việc thống nhất các chỉ dấu miễn dịch được chấp nhận rộng rãi, đồng thời triển khai thử nghiệm lâm sàng ngay trong thời gian dịch xảy ra, được xem là điều kiện then chốt để thu thập dữ liệu hiệu quả và biến những cơ chế phê duyệt linh hoạt thành lợi thế thực sự.
Bộ Y tế khuyến cáo người dân chủ động, phòng chống dịch bệnh do virus Nipah
Để chủ động, phòng chống dịch bệnh do virus Nipah Bộ Y tế khuyến cáo người dân thực hiện tốt các biện pháp sau:
1. Hạn chế đến khu vực có dịch bệnh do virus Nipah nếu không thực sự cần thiết.
2. Tự theo dõi sức khỏe, trong vòng 14 ngày kể từ khi về từ vùng dịch, nếu có các triệu chứng như: Đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người khác, thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế.
3. Đảm bảo vệ sinh thực phẩm: Thực hiện "Ăn chín, uống sôi", rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn, không ăn, uống các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật (dơi, chim) cắn hoặc gặm nhấm; tránh uống nước nhựa cây (như nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến).
4. Không tiếp xúc gần với động vật có khả năng lây truyền cao như là dơi ăn quả; thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi giết mổ, tiếp xúc với động vật.
5. Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh, vật phẩm ô nhiễm từ người bệnh; cần sử dụng khẩu trang, găng tay và đồ bảo hộ cá nhân khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ, mắc bệnh, sau đó rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.
Trúc Chi (t/h Tri Thức, VOV, Thời báo VTV)
Cùng chuyên mục
Mới cập nhật
Người dân chú ý: Cập nhật giá vàng liên tục của hàng loạt doanh nghiệp từ Ngân hàng Nhà nước
Siết chặt quản lý thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng để chặn hệ lụy lâu dài
Nữ ca sĩ 27 tuổi qua đời đột ngột khiến nhiều người bàng hoàng
Hé lộ mức lương nhân sự AI làm việc cho tỷ phú Phạm Nhật Vượng sau 12 tuần đào tạo: Có thể lên đến 50 triệu đồng/tháng
