Tại Mỹ đang liên tiếp xuất hiện các kế hoạch đưa máy tính hiệu suất cao lên vệ tinh nhân tạo, hay nói cách khác là thiết lập các trung tâm dữ liệu ngoài vũ trụ. Bài viết sẽ giải thích về bối cảnh đằng sau và những thách thức của vấn đề này.
“Trung tâm dữ liệu vũ trụ” là gì?
Việc thực hiện các chức năng xử lý tính toán hiện đang được các trung tâm dữ liệu trên mặt đất đảm nhận ở ngoài không gian vũ trụ được gọi là "Trung tâm dữ liệu vũ trụ". Các công ty phát triển vũ trụ của Mỹ trong thời gian gần đây liên tiếp đưa ra các kế hoạch liên quan đến vấn đề này.
Ngày 19/3, công ty Blue Origin do ông Jeff Bezos (cựu CEO Amazon) sáng lập đã nộp hồ sơ lên FCC (Ủy ban Truyền thông Hoa Kỳ) về kế hoạch phóng tối đa 51.600 vệ tinh nhân tạo mang theo máy tính hiệu suất cao. Họ đang xin cấp phép vận hành một hệ thống tận dụng ánh sáng mặt trời 24 giờ mỗi ngày trong không gian để xử lý dữ liệu, sau đó truyền kết quả về trái đất.
Vào tháng 1, công ty SpaceX do doanh nhân Elon Musk dẫn dắt cũng đã nộp hồ sơ lên FCC xin phép vận hành kế hoạch phóng tối đa 1 triệu vệ tinh nhân tạo. Số lượng vệ tinh nhân tạo hiện đang hoạt động ước tính vào khoảng 14.200 vệ tinh (theo Cơ quan Vũ trụ Châu Âu), do đó con số 1 triệu vệ tinh thực sự là một sự khác biệt hoàn toàn về mặt quy mô.
Về “Trung tâm dữ liệu vũ trụ” này, công ty khởi nghiệp Starcloud, một công ty khởi nghiệp được hỗ trợ bởi gã khổng lồ bán dẫn Nvidia, đã cho ra mắt một đơn vị thử nghiệm vào năm 2025 và đang xin phép FCC để vận hành tối đa 88.000 đơn vị trong tương lai.
Ngoài ra, Google cũng tiết lộ rằng họ đang nghiên cứu về lĩnh vực này.
Theo NHK, nguyên nhân đằng sau sự xuất hiện liên tiếp của các kế hoạch và ý tưởng này là sự bùng nổ nhu cầu về AI (Trí tuệ nhân tạo). Việc phát triển và vận hành AI đòi hỏi một số lượng lớn các trung tâm dữ liệu, và một lượng điện năng khổng lồ là điều không thể thiếu để làm mát các thiết bị. IEA (Cơ quan Năng lượng Quốc tế) dự báo rằng lượng điện tiêu thụ của các trung tâm dữ liệu trên toàn thế giới sẽ tăng hơn gấp đôi vào năm 2030 so với năm 2024.
Cùng với sự gia tăng nhu cầu, việc xây dựng các trung tâm dữ liệu đang được tăng tốc. Tính đến tháng 3 năm 2025, trong khi Nhật Bản có 222 trung tâm dữ liệu, thì Mỹ có con số áp đảo với 5.426 trung tâm (Theo "Sách trắng Thông tin và Truyền thông năm 2025" của Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản).
Làn sóng phản đối lan rộng trên mặt đất
Tại Mỹ, sự phản đối của người dân đối với việc xây dựng các trung tâm dữ liệu đang ngày càng lan rộng với lý do tiếng ồn và giá điện tăng cao. Đặc biệt, sự cảnh giác đối với việc gia tăng đột biến nhu cầu điện năng do sự phổ biến của AI ngày càng mạnh mẽ.
Vào ngày 4/3/2026, bảy công ty bao gồm Amazon, Google, Meta, Microsoft, OpenAI, Oracle và xAI đã ký một bản cam kết thể hiện chính sách các công ty sẽ tự chi trả chi phí điện năng cần thiết cho các trung tâm dữ liệu.
Mặt khác, một số chính quyền địa phương như thành phố St. Charles ở bang Missouri hay hạt Fulton ở bang Indiana thuộc vùng Trung Tây nước Mỹ đã áp dụng các biện pháp tạm thời hạn chế xây dựng trung tâm dữ liệu.
Các công ty lập luận rằng họ có thể cắt giảm chi phí điện năng do có thể đảm bảo nguồn năng lượng ổn định 24 giờ bằng cách sử dụng năng lượng mặt trời. Tuy nhiên, vẫn còn rất nhiều thách thức để thực hiện điều này.
Đầu tiên là vấn đề kỹ thuật. Liệu có thể vận hành ổn định các chip bán dẫn AI hiệu suất cao trong không gian vũ trụ nơi có mức độ bức xạ mạnh hay không? Hơn nữa, việc làm thế nào để tản nhiệt cho các thiết bị trong không gian - nơi môi trường chân không không cho phép sử dụng không khí hay nước để làm mát - cũng là một thách thức lớn. Những hạn chế về độ trễ trong liên lạc cũng đã được chỉ ra.
Thêm vào đó, còn có những lo ngại về chi phí khổng lồ để phóng một lượng lớn vệ tinh, cũng như việc các thiết bị sau khi hết hạn sử dụng sẽ biến thành rác thải vũ trụ. Cũng có người lên tiếng lo lắng về ảnh hưởng đến các hoạt động quan sát thiên văn.
Trên thực tế, đến nay vẫn chưa có công ty nào công bố rõ ràng thời điểm đưa vào vận hành chính thức. Mặc dù vậy, việc có thể tận dụng ánh sáng mặt trời làm năng lượng vẫn được xem là một điểm hấp dẫn lớn. Điều này có khả năng tạo ra điện mà không bị ảnh hưởng bởi thời tiết, đồng thời có thể làm giảm áp lực lên mạng lưới điện và nguồn tài nguyên nước trên mặt đất.
Bên cạnh các công ty của Mỹ, Trung Quốc cũng đang tiến hành những nghiên cứu liên quan. Cuộc cạnh tranh xoay quanh AI đang dần lan rộng ra cả ngoài không gian vũ trụ.
Nguồn: NHK News
