19 tỉnh công bố môn thi vào lớp 10: Vì sao tiếng Anh tiếp tục là môn thi thứ ba?

Kỳ tuyển sinh vào lớp 10 công lập luôn là một trong những cột mốc nhiều áp lực với học sinh và phụ huynh. Năm học 2026–2027, bức tranh tuyển sinh dần rõ nét khi nhiều địa phương đã công bố môn thi thứ ba bên cạnh hai môn bắt buộc là Toán và Ngữ văn. Điểm chung nổi bật là sự “lên ngôi” của tiếng Anh.

Theo quy định của Bộ GD&ĐT, môn thi thứ ba do các tỉnh, thành quyết định và phải công bố trước ngày 31/3 hằng năm nhằm bảo đảm tính minh bạch, giúp học sinh chủ động kế hoạch ôn tập. Tính đến đầu tháng 2, đã có hơn một nửa số địa phương trên cả nước công bố phương án tuyển sinh, trong đó phần lớn lựa chọn Ngoại ngữ, chủ yếu là tiếng Anh.

Nhiều địa phương chọn ngoại ngữ là môn thi vào lớp 10 năm học 2026-2027 (Ảnh: Lê Nguyễn)

Hà Nội, Tp.HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng, Thanh Hóa, Nghệ An, Đồng Nai, Cần Thơ, Quảng Ninh… là những địa phương sớm xác định tiếng Anh là môn thi thứ ba. Một số nơi cho phép thí sinh đăng ký dự thi các ngoại ngữ khác như tiếng Pháp, Nhật, Hàn, Đức, song thực tế tiếng Anh vẫn là lựa chọn phổ biến nhất.

Đây cũng là năm thứ hai liên tiếp nhiều tỉnh, thành giữ nguyên phương án thi tiếng Anh. Trước đó, trong kỳ tuyển sinh 2025–2026, gần như toàn bộ các địa phương cũng đã ưu tiên môn Ngoại ngữ. Sự lặp lại này cho thấy tiếng Anh ngày càng được nhìn nhận như một kỹ năng nền tảng, gắn với yêu cầu hội nhập và nhu cầu nguồn nhân lực trong tương lai.

Theo bà Hoàng Thị Yến, Hiệu trưởng một trường THCS tại Hà Nội, tiếng Anh hiện được xem là “ngôn ngữ thứ hai” trong nhà trường. Học sinh tiếp cận môn học này từ tiểu học, nhiều gia đình đầu tư cho con học thêm, luyện kỹ năng giao tiếp từ rất sớm. Vì vậy, việc đưa tiếng Anh vào kỳ thi lớp 10 tạo cảm giác quen thuộc và nhận được sự đồng thuận lớn từ phụ huynh.

Bên cạnh đó, ở bậc THPT và đại học, tài liệu học tập, nghiên cứu bằng tiếng Anh ngày càng phổ biến. Năng lực ngoại ngữ tốt giúp học sinh có lợi thế khi tiếp cận tri thức mới, tham gia các chương trình liên kết quốc tế hoặc làm việc trong môi trường đa quốc gia sau này. Vì thế, nhiều ý kiến cho rằng việc thi tiếng Anh không chỉ phục vụ kỳ thi trước mắt mà còn tạo động lực học tập dài hạn.

Dù tiếng Anh chiếm ưu thế, một số địa phương vẫn lựa chọn hướng đi khác. Tuyên Quang quyết định tổ chức bài thi Khoa học Tự nhiên gồm Vật lý, Hóa học và Sinh học theo hình thức trắc nghiệm, nhằm đánh giá năng lực khoa học tổng hợp thay vì tập trung vào một môn đơn lẻ.

Ở Vĩnh Long, phần lớn trường THPT công lập áp dụng hình thức xét tuyển dựa trên kết quả học tập THCS, giảm áp lực thi cử. Chỉ những học sinh đăng ký vào trường chuyên mới phải dự thi đủ ba môn. Trong khi đó, Sơn La từng đề xuất bài thi tổ hợp nhiều môn để hạn chế học lệch nhưng sau đó đã điều chỉnh phương án sau khi tiếp thu ý kiến từ giáo viên và phụ huynh.

Những cách làm khác nhau cho thấy các địa phương đang cố gắng tìm điểm cân bằng giữa yêu cầu đánh giá năng lực và điều kiện thực tế.

Dù mang lại nhiều lợi ích, việc tiếng Anh liên tục được chọn làm môn thi thứ ba cũng kéo theo không ít băn khoăn. Các nhà giáo dục cảnh báo rằng khi kỳ thi tập trung vào Toán – Văn – Anh, học sinh dễ có xu hướng dồn toàn bộ thời gian cho ba môn này, bỏ bê các môn khác như Lịch sử, Địa lý hay Khoa học tự nhiên.

Một vấn đề khác là sự chênh lệch điều kiện học tập giữa các vùng. Học sinh thành phố thường có cơ hội tiếp cận giáo viên giỏi, trung tâm ngoại ngữ, môi trường giao tiếp tốt. Trong khi đó, ở nhiều vùng nông thôn, miền núi, việc thiếu giáo viên chuyên môn và cơ sở vật chất khiến học sinh gặp bất lợi khi thi tiếng Anh.

Áp lực luyện đề, chạy theo chứng chỉ quốc tế từ sớm cũng có thể khiến học sinh mất cân bằng giữa học tập và phát triển kỹ năng mềm, hoạt động trải nghiệm.

Trước thực tế này, nhiều chuyên gia đề xuất kết hợp kết quả thi với điểm học bạ để đánh giá toàn diện hơn năng lực học sinh. Một số ý kiến cho rằng nên cho phép học sinh lựa chọn môn thi thứ ba theo sở trường, từ nhóm khoa học tự nhiên, khoa học xã hội đến ngoại ngữ, qua đó hỗ trợ định hướng sớm.

PGS.TS Trần Thành Nam, một chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục, nhận định môn thi thứ ba không nên chỉ là bài kiểm tra kiến thức mà cần trở thành công cụ định hướng giáo dục. Đề thi cần tăng cường đánh giá khả năng đọc hiểu, phân tích, vận dụng và giải quyết vấn đề, thay vì yêu cầu ghi nhớ máy móc.

Ông cũng nhấn mạnh sự ổn định của phương án thi trong vài năm liên tiếp là cần thiết để tránh xáo trộn tâm lý học sinh và phụ huynh. Tuy nhiên, sự ổn định đó phải đi kèm với mục tiêu phát triển cân bằng giữa tư duy logic, năng lực ngôn ngữ và hiểu biết xã hội.

Khi tiếng Anh ngày càng giữ vai trò quan trọng, bài toán đặt ra không chỉ là chọn môn gì để thi, mà là làm thế nào để mỗi quyết định trong kỳ tuyển sinh lớp 10 góp phần thúc đẩy một nền giáo dục hài hòa, nơi mọi học sinh đều có cơ hội phát triển toàn diện và công bằng.

Khánh Linh (theo Giáo dục thời đại, )

Tham khảo thêm

Tham khảo thêm

Những điểm mới đáng chú ý trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026