Ở nhiều quốc gia châu Á và châu Âu, kỳ thi được xem như “cánh cửa đổi đời”. Nhưng phía sau những bảng điểm và cuộc đua thành tích là một thực tế đáng lo ngại: ngày càng nhiều học sinh rơi vào khủng hoảng tâm lý vì áp lực thi cử.
Mới đây, nghiên cứu do The Guardian đăng tải dẫn dữ liệu từ Đại học University College London (UCL) cho thấy, áp lực học tập ở tuổi 15 có liên quan trực tiếp đến nguy cơ trầm cảm và tự hại kéo dài tới tuổi trưởng thành.
Các nhà nghiên cứu theo dõi gần 5.000 thanh thiếu niên tại Anh từ năm 15 tuổi đến đầu tuổi 20. Kết quả cho thấy những học sinh thường xuyên lo lắng về thi cử hoặc chịu áp lực thành tích từ gia đình có nguy cơ trầm cảm cao hơn đáng kể. Chỉ cần tăng thêm một mức áp lực học tập, nguy cơ trầm cảm ở tuổi 16 tăng tới 25%, còn nguy cơ tự hại tăng 8%.
Điều khiến giới chuyên gia lo ngại là tác động này không dừng lại sau kỳ thi. Theo nghiên cứu, đến năm 24 tuổi, những người từng chịu áp lực thi cử nặng nề ở tuổi thiếu niên có nguy cơ từng nghĩ đến hoặc cố gắng tự tử cao hơn nhóm còn lại.
Không ít học sinh mô tả cảm giác thi cử như sống trong “một cuộc chiến kéo dài nhiều năm”. Trên Reddit, nhiều người trưởng thành cho biết, họ vẫn gặp ác mộng về các kỳ thi dù đã ra trường từ lâu. Một người viết: “Tôi 33 tuổi nhưng vẫn giật mình giữa đêm vì mơ mình chưa làm xong bài thi”.
The Guardian cũng từng đăng tải nhiều bài viết về tình trạng học sinh phải sử dụng thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần hoặc tìm đến tư vấn tâm lý trong mùa thi. Một số nghiên cứu tại Anh cho thấy tỷ lệ học sinh có dấu hiệu lo âu lâm sàng và trầm cảm đã tăng mạnh trong những năm gần đây.
Các chuyên gia cho rằng mạng xã hội càng khiến áp lực trở nên nặng nề hơn. Học sinh liên tục nhìn thấy bảng điểm, thành tích hoặc lịch học “không ngủ” của người khác, từ đó hình thành cảm giác tụt lại phía sau. Với nhiều em, điểm số không còn là kết quả học tập mà trở thành thước đo giá trị bản thân.
Tại Anh, giới giáo dục đang tranh cãi gay gắt về việc hệ thống thi cử hiện nay có tạo ra quá nhiều áp lực hay không. Một số chuyên gia kêu gọi giảm số lượng các kỳ thi “high-stakes exams” - những kỳ thi quyết định tương lai học sinh chỉ bằng một bài kiểm tra duy nhất.
Nhiều ý kiến cho rằng thi cử vốn cần thiết, nhưng việc biến thành tích thành áp lực thường trực mới là điều nguy hiểm. Giáo sư Gemma Lewis, chuyên gia dịch tễ học tâm thần của UCL, nhận định một mức áp lực vừa phải có thể tạo động lực, nhưng khi vượt ngưỡng, nó sẽ gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần của thanh thiếu niên.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia vẫn duy trì những kỳ thi có tính cạnh tranh cực cao, câu hỏi được đặt ra là: liệu điểm số có thực sự đáng để đánh đổi bằng sức khỏe tâm thần của cả một thế hệ?
Khánh Linh (t/h)
